Vlieger selectie Defensie: VCT, CML en eisen voor piloot

Een F-35, een Apache, een Chinook of een MQ-9 vanaf een grondstation: als officier vlieger bij de Koninklijke Luchtmacht kan het allemaal. Maar voordat je in een Pilatus PC-7 boven Woensdrecht zit, moet je door een van de zwaarste selecties van Defensie. Defensie zegt zelf dat je in het traject tot vlieger veel extra testen krijgt ten opzichte van andere militaire functies.

In dit artikel lees je welke stappen de vliegerselectie volgens werkenbijdefensie.nl en defensie.nl heeft, welke eisen gelden voor de vwo- en havo-wo-route, wat er bekend is over de vliegercapaciteitentests en hoe je je voorbereidt. Je vindt acht eigen oefenvragen voor ruimtelijk inzicht, rekenen en multitasking. Het zijn geen echte selectievragen. Eisen kunnen per jaar of lichting wijzigen; de actuele vacature is leidend.

Twee routes naar officier vlieger

Defensie heeft twee hoofdvacatures voor officier vlieger. Daarnaast kunnen er aparte vliegervacatures zijn; kijk in het actuele vacatureoverzicht.

Officier Vlieger (VWO). Je volgt eerst de Militair-Wetenschappelijke Officiersopleiding aan de Koninklijke Militaire Academie in Breda, inclusief een bachelorprogramma. Defensie noemt een gemiddelde duur van 4,5 jaar. Daarna volg je de grondschool en de Elementaire Militaire Vliegeropleiding (EMVO) in Woensdrecht, waarin je volgens de vacature ongeveer 33 uur vliegt in een Pilatus PC-7. Tijdens de EMVO wordt bepaald of je verder gaat op vliegtuigen of helikopters, en daarna volgt een type-opleiding in Europa of Amerika.

Officier Vlieger (HAVO-WO). Je volgt de Defensie Korte Officiersopleiding aan de KMA, die maximaal 35 weken duurt, en daarna de EMVO in Woensdrecht van 12 weken. Ook hier volgt een vervolgopleiding voor je type toestel. De vacature spreekt van een opleiding van in totaal vier jaar waarin je wordt gevormd als officier en als vlieger.

Mogelijke types die Defensie noemt: F-35, luchttransport (zoals de C-130), MQ-9 Reaper, Apache, Chinook, Cougar en NH90. Welk type je krijgt, wordt later in de opleiding bepaald.

De eisen op een rij

Volgens de vacatures gelden onder meer:

Eis VWO-route HAVO-WO-route
Opleiding Vwo met minimaal een voldoende voor wiskunde A of B, of hbo-propedeuse met vwo-certificaat wiskunde A of B Minimaal havo met een voldoende voor wiskunde A, B of D
Leeftijd 17 jaar tot 25 jaar en 3 maanden 17 jaar tot 30 jaar en 3 maanden
Ogen Bril of lenzen toegestaan, afwijking niet groter dan min 3 en plus 2 Idem
Lengte 1,63 tot 1,95 meter Idem
Overig Kunnen zwemmen, goede beheersing van het Nederlands Idem

Over lengte zegt Defensie: zit je tussen 1,63 en 1,65 meter of tussen 1,93 en 1,95 meter, dan is er een Meten = Weten-service beschikbaar voor kandidaten die de VCT1 thuis hebben gehaald. Ben je kleiner dan 1,63 of groter dan 1,95, dan ben je op basis van lengte niet geschikt. Met een buitenlands diploma heb je daarnaast certificaten voor Nederlands en Engels nodig. Daarbovenop gelden de algemene eisen van Defensie, zoals de Nederlandse nationaliteit en een Verklaring van Geen Bezwaar.

De selectie stap voor stap

De vacatures noemen zeven stappen. Hoeveel dagen je in totaal kwijt bent en hoe lang de periode tussen de stappen is, publiceert Defensie niet. Reken op een traject van meerdere maanden en meerdere reisdagen.

1. Vliegercapaciteitentest 1 (VCT1)

De VCT1 is de eerste stap. Volgens Defensie peilt de test je algemene intelligentieniveau, omdat er bij de functie van vlieger veel komt kijken. Uit de lengte-eis blijkt dat je de VCT1 thuis maakt. Defensie publiceert geen details over de onderdelen, de duur of de vereiste score.

2. Vliegercapaciteitentest 2 (VCT2)

De VCT2 peilt volgens Defensie opnieuw je intelligentieniveau, maar langer en intensiever. Waar en in welke vorm je deze maakt, staat niet in de vacature; dat lees je in je uitnodiging.

3. Assessment en interview bij het CML

Het assessment en interview vinden plaats bij het Centrum voor Mens en Luchtvaart (CML) in Soesterberg. Defensie omschrijft het doel kort: "Wie ben je? Hoe sta je in het leven?" Defensie.nl bevestigt dat kandidaat-vliegers het keurings- en selectieproces bij het CML doorlopen. Ook specialistisch personeel zoals verkeersleiders, gevechtsleiders en loadmasters wordt daar gekeurd.

Hoe het gesprek eruitziet, beschrijft Defensie voor vliegers niet apart. Voor andere militaire functies noemt Defensie als onderwerpen sociaal functioneren, psychische belastbaarheid, motivatie, discipline en communicatieve vaardigheden. Het ligt voor de hand dat die thema's ook hier terugkomen, aangevuld met je motivatie voor het vliegen. Meer over het gesprek in het algemeen lees je in psychologisch onderzoek bij Defensie.

4. Psychologisch eindadvies

Heb je alles gehaald en een goede indruk achtergelaten, dan word je opgeroepen voor het medisch onderzoek. Het psychologisch eindadvies is dus de poort naar de keuring.

5. Aanstellingskeuring

De keuring bestaat volgens de vacature uit een gehoortest, een ogentest, een gesprek met een arts en een functionele test met sporttest. Vanaf de start heb je zes maanden om goedgekeurd te worden. Omdat defensie.nl aangeeft dat kandidaat-vliegers bij het CML worden gekeurd, is het aannemelijk dat je met aanvullende vliegmedische onderzoeken te maken krijgt. Welke dat precies zijn, publiceert Defensie niet in de vacature. Medische vragen over jouw situatie stel je aan de keurend arts.

6. Veiligheidsonderzoek

De MIVD voert een veiligheidsonderzoek uit. Van dat onderzoek merk je meestal niets, maar Defensie meldt dat de MIVD bij specialistische functies, met vlieger als voorbeeld, in sommige gevallen bij je thuis langskomt.

7. Aanstelling

Heb je alle onderdelen gehaald, dan ben je aanstelbaar en hoor je in een arbeidsvoorwaardengesprek wanneer je kunt beginnen met de opleiding.

Wat de vliegercapaciteitentests meten en hoe je oefent

Officieel weten we alleen dat de VCT1 en VCT2 je algemene intelligentieniveau peilen. Voor de gewone capaciteitentest van Defensie worden verbale, numerieke en non-verbale vaardigheden genoemd, met rekenen en ruimtelijk inzicht als voorbeelden. Het is redelijk om voor de VCT1 van een vergelijkbare basis uit te gaan, op een hoger niveau.

Bij vliegerselecties in het algemeen worden daarnaast vaak vaardigheden getest als ruimtelijke oriëntatie, snel hoofdrekenen met snelheid, tijd en afstand, het verwerken van meerdere taken tegelijk en het onthouden van instructies. Of en hoe de VCT2 of het assessment bij het CML zulke onderdelen bevat, publiceert Defensie niet. Bereid je daarom breed voor:

  • Ruimtelijk inzicht. Koersen en richtingen, kaartlezen, figuren draaien en spiegelen. Begin met abstract redeneren voor figuurpatronen.
  • Rekenen. Hoofdrekenen zonder rekenmachine, snelheid-tijd-afstand, verbruik en omrekenen. De technieken voor hoofdrekenen helpen bij tempo.
  • Verbaal en logisch. Analogieën, syllogismen en reeksen.
  • Aandacht en multitasking. Oefen met opgaven waarin je meerdere regels tegelijk moet toepassen.

Algemene informatie over de selectie bij Defensie, inclusief de standaard capaciteitentest en keuring, vind je in aptitude tests en selectie bij Defensie.

Oefenvragen

Zelf gemaakte vragen in de stijl van vliegeraptitudetests. Koersen gaan in graden van 000 (noord) via 090 (oost), 180 (zuid) en 270 (west) rechtsom. Werk zonder rekenmachine.

Oefenvraag 1

Je vliegt op koers 090. Je maakt een bocht van 135 graden naar links. Wat is je nieuwe koers?

A. 225 B. 315 C. 045 D. 135

Antwoord: B. Naar links betekent graden aftrekken. 090 min 135 is min 45, en min 45 plus 360 is 315.

Oefenvraag 2

Je vliegt op koers 270. Je draait 90 graden rechtsom en daarna nog eens 180 graden. Wat is je koers nu?

A. 000 B. 090 C. 180 D. 270

Antwoord: C. 270 plus 90 is 360, oftewel 000. Daarna plus 180 geeft 180.

Oefenvraag 3

Een toestel vliegt met een grondsnelheid van 240 knopen. Hoeveel minuten doet het over 100 zeemijl?

A. 20 B. 24 C. 25 D. 30

Antwoord: C. 240 knopen is 240 zeemijl per uur, dus 4 zeemijl per minuut. 100 gedeeld door 4 is 25 minuten.

Oefenvraag 4

Een helikopter verbruikt 600 kilo brandstof per uur. De vlucht duurt 45 minuten en je moet daarnaast 30 minuten reserve meenemen. Hoeveel brandstof heb je minimaal nodig?

A. 450 kilo B. 600 kilo C. 750 kilo D. 900 kilo

Antwoord: C. 45 plus 30 is 75 minuten, oftewel 1,25 uur. 1,25 keer 600 is 750 kilo.

Oefenvraag 5

Je klimt met 1.500 voet per minuut van 2.000 naar 11.000 voet. Hoe lang duurt de klim?

A. 5 minuten B. 6 minuten C. 7 minuten D. 7,5 minuut

Antwoord: B. Het hoogteverschil is 9.000 voet. 9.000 gedeeld door 1.500 is 6 minuten.

Oefenvraag 6

Je bewaakt drie meters. Meter A moet tussen 40 en 60 blijven, meter B moet onder 80 blijven en meter C moet boven 20 blijven. Je leest af: A is 55, B is 82, C is 25. Welke meter vraagt om actie?

A. Meter A B. Meter B C. Meter C D. Geen enkele meter

Antwoord: B. Meter A zit binnen 40 tot 60 en meter C zit boven 20. Meter B staat op 82 en is dus boven de grens van 80.

Oefenvraag 7

De instructie luidt: bij een rood lampje druk je op 1, bij een groen lampje op 2. Klinkt er tegelijk met het lampje een toon, dan druk je juist de andere toets. Er gaat een groen lampje aan en je hoort een toon. Op welke toets druk je?

A. 1 B. 2 C. Geen toets D. Beide toetsen

Antwoord: A. Groen betekent normaal toets 2, maar door de toon druk je de andere toets: 1.

Oefenvraag 8

Een vliegtuig vliegt recht naar het zuiden. De vlieger ziet een toren aan zijn linkerkant, haaks op de vliegrichting. In welke kompasrichting ligt de toren ten opzichte van het vliegtuig?

A. Oost B. West C. Noord D. Zuid

Antwoord: A. Kijk je naar het zuiden, dan is je linkerhand het oosten. De toren ligt dus ten oosten van het vliegtuig.

Strategie en veelgemaakte fouten

Wat werkt:

  • Vroeg beginnen. De VCT1 is de eerste drempel. Wie zonder voorbereiding begint, kan direct afvallen.
  • Hoofdrekenen automatiseren. Snelheid, tijd en afstand moeten zonder nadenken gaan. Oefen tafels, breuken en omrekenen van minuten naar uren.
  • Koersen visualiseren. Teken een kompasroos en oefen bochten links en rechts tot je ze zonder tekening ziet.
  • Je motivatie onderbouwen. Waarom militair vlieger, en niet burgerpiloot? Je wordt eerst officier en werkt in een squadron met grondtaken en uitzendingen. Laat zien dat je dat begrijpt.

Wat misgaat:

  • Alleen focussen op vliegen. Je solliciteert als officier. De opleiding aan de KMA, leidinggeven en discipline horen erbij.
  • Eisen niet vooraf checken. Leeftijd, lengte, ogen en wiskunde zijn harde grenzen. Controleer ze voordat je investeert in voorbereiding.
  • De sporttest vergeten. De aanstellingskeuring bevat een functionele test met sporttest. Train op tijd.

Voorbereidingsplan van drie weken

Week 1. Lees beide vacatures en kies je route. Controleer de eisen. Maak een nulmeting met getimede reken-, ruimtelijke en verbale vragen. Bezoek een voorlichting voor vliegers als die er is.

Week 2. Oefen dagelijks dertig minuten: tien minuten hoofdrekenen, tien minuten koersen en ruimtelijk inzicht, tien minuten verbaal of logisch. Houd een foutenlog bij.

Week 3. Maak volledige oefentests onder tijdsdruk. Oefen opgaven met meerdere regels tegelijk. Bereid je verhaal voor het interview voor: je motivatie, voorbeelden van stress en teleurstelling, en wat je weet van de opleiding. Gespreksvragen vind je bij sollicitatievragen van Defensie. Voor getimede training in alle vraagtypen kun je het alle-testen-pakket gebruiken.

Veelgestelde vragen

Uit welke stappen bestaat de vliegerselectie bij Defensie?

Volgens de vacatures Officier Vlieger: Vliegercapaciteitentest 1, Vliegercapaciteitentest 2, een assessment en interview bij het Centrum voor Mens en Luchtvaart in Soesterberg, een psychologisch eindadvies, de aanstellingskeuring, het veiligheidsonderzoek en de aanstelling.

Wat is het verschil tussen VCT1 en VCT2?

Defensie meldt dat de VCT1 je algemene intelligentieniveau peilt en de eerste stap van de selectie is. De VCT2 peilt opnieuw je intelligentieniveau, maar is langer en intensiever. Een gedetailleerde inhoud van beide tests publiceert Defensie niet.

Hoe oud mag je zijn om militair vlieger te worden?

Voor de vwo-route noemt de vacature een leeftijd tussen 17 jaar en 25 jaar en 3 maanden. Voor de havo-wo-route is dat tussen 17 jaar en 30 jaar en 3 maanden. Controleer de actuele vacature, want grenzen kunnen wijzigen.

Mag ik een bril dragen als militair vlieger?

Volgens de vacatures is een bril of lenzen geen probleem, maar mag je oogafwijking niet groter zijn dan min 3 en plus 2. Of je in jouw situatie medisch geschikt bent, bepaalt de keurend arts.

Welke lengte moet je hebben om vlieger te worden?

De vacatures noemen een bandbreedte van 1,63 tot 1,95 meter. Ligt je lengte tussen 1,63 en 1,65 of tussen 1,93 en 1,95 meter, dan kun je na het halen van de VCT1 gebruikmaken van een meetservice. Daarbuiten ben je op basis van lengte niet geschikt.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen