Brandweer selectie: keuring, fysieke test en procedure

Wil je bij de brandweer, als beroepskracht of als vrijwilliger, dan krijg je te maken met een selectie die zowel je lichaam als je hoofd test. Fysieke testen, een medische aanstellingskeuring, gesprekken en in veel regio's ook een test op inzicht of samenwerking. Ik beschrijf wat er landelijk vastligt, wat per veiligheidsregio verschilt en hoe je je voorbereidt. Belangrijkste waarschuwing vooraf: de procedure verschilt per regio, dus jouw vacature is leidend.

Hoe de brandweer georganiseerd is

De brandweer in Nederland is georganiseerd in 25 veiligheidsregio's. Elke regio leidt zelf mensen op, organiseert oefeningen en werft personeel. Daarom bestaat er geen landelijke selectieprocedure die overal gelijk is. Volgens brandweer.nl is meer dan 80 procent van alle Nederlandse brandweerlieden vrijwilliger.

Beroeps. Beroepskrachten werken in dagdiensten of 24-uursdiensten op een kazerne. Brandweer.nl zegt zelf dat er niet vaak beroepskrachten worden gezocht, en dat er als er ruimte is vaak 6, 12 of 14 mensen tegelijk worden opgeleid.

Vrijwillig. Vrijwilligers hebben meestal een andere baan en worden opgeroepen met een pieper als er alarm is. Ze krijgen volgens brandweer.nl een vaste jaarvergoeding en een uurvergoeding voor uitrukken, oefeningen en opleidingen.

Algemene eisen. Brandweer.nl noemt een minimumleeftijd van 18 jaar en zegt dat je fysiek en mentaal fit moet zijn. Voor de voltijdse officiersopleiding bij het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) is een hbo-diploma nodig.

Wat er landelijk vastligt: aanstellingskeuring en PPMO

Voor repressieve functies, dus functies waarin je uitrukt, geldt een medische keuring bij aanstelling en daarna periodiek. Je komt soms de algemene arbo-term PAGO tegen, maar in de brandweerstukken gaat het om de aanstellingskeuring (AK) en het Periodiek Preventief Medisch Onderzoek (PPMO).

Volgens een uitleg van de NVBR (de Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding) die in het archief van het NIPV staat:

  • Het PPMO is verplicht voor iedereen in een repressieve functie: manschap A, manschap B en bevelvoerder uit het Besluit personeel veiligheidsregio's.
  • De eisen zijn gekoppeld aan de functie en dus voor iedereen gelijk: man of vrouw, jong of ouder, vrijwilliger of beroeps.
  • Het onderzoek is gebaseerd op 14 bijzondere functie-eisen, waaronder klauteren en klimmen, hurken, knielen of kruipen, tillen, energetische belasting, zicht, gehoor, verhoogde waakzaamheid en emotionele piekbelasting.
  • Vanuit die functie-eisen zijn zowel een aanstellingskeuring als een periodieke keuring uitgewerkt.
  • Het PPMO werd volgens die uitleg eenmaal per vier jaar afgenomen, boven de 40 eenmaal per twee jaar en boven de 50 elk jaar, met het advies om daarnaast jaarlijks een fysieke test te doen.

Het is een oudere publicatie zonder duidelijke datum. Je veiligheidsregio kan de uitvoering inmiddels anders hebben geregeld. Vraag dus na wat voor jouw regio geldt.

Uit welke onderdelen de keuring bestaat

De NVBR beschrijft deze onderdelen:

  1. Signaalvragenlijst, als indicatie voor belastbaarheid en verwerkingsvermogen, met daarbij de PAR-Q-vragenlijst om in te schatten of het veilig is om de fysieke testen te doen.
  2. Biometrische testen, afgenomen door een doktersassistent: bloeddruk, lengte, gewicht, buikomvang, een oogtest en een functionele gehoortest.
  3. De brandbestrijdingstest, een functionele test die brandweerhandelingen nabootst.
  4. De traplooptest, een piekbelastingstest voor hart en longen.

De brandbestrijdingstest

Volgens de NVBR bestaat de brandbestrijdingstest uit twaalf onderdelen die achter elkaar worden uitgevoerd: inzetgereed maken, omhangen, slang afleggen, ladder beklimmen, deur forceren, slang trekken, persoon redden, over een richel lopen, slang doorvoeren, over een obstakel klimmen, een aanvalsweg met een hogedrukslang en sloopwerkzaamheden aan een plafond.

Uit de instructie van Brandweer Nederland voor de afname (versie 2014) blijken nog een paar praktische punten:

  • De tijd loopt vanaf het eerste onderdeel en stopt als je voor de tiende keer correct tegen het plafond hebt gestoten.
  • Je hebt vooraf een instructiefilm van de test gezien. Doe je de test voor het eerst, dan loopt de testleider de opstelling vooraf met je door.
  • De testleider en assistent moedigen je niet aan en geven geen commentaar; dat hoort bij een gestandaardiseerde afname.
  • De testleider noteert ook of een onderdeel technisch correct is uitgevoerd. Snelheid alleen is dus niet genoeg.
  • Je vult de PAR-Q-vragenlijst in op zijn vroegst twee dagen voor de testen en stelt die beschikbaar aan de arbodienst, die toestemming geeft voor de testen. Op de testlocatie moet een AED aanwezig zijn.

De traplooptest

De traplooptest volgt na de brandbestrijdingstest, met volgens de instructie minimaal 15 en maximaal 60 minuten rust daartussen. De test kan op een Stairmaster worden afgenomen. De tijd stopt als je de laatste tree bereikt; daarnaast worden je hartslag, de tijd en het aantal treden genoteerd. Een assistent begeleidt je bij het op- en afstappen en beveiligt je tijdens de test aan de achterzijde. De instructie noemt daarnaast lasten van 10 kilo die de assistent aanreikt en weer aanneemt. De formulieren gaan naar de arts, die de uitslag beoordeelt.

Normtijden heb ik in de geraadpleegde openbare stukken niet gevonden. Ik geef geen medisch advies; bespreek twijfels over je belastbaarheid vooraf met een arts.

Selectie per regio: twee voorbeelden

Twee officieel beschreven voorbeelden laten zien hoe groot de verschillen zijn.

Brandweer Twente (vrijwilligers)

Brandweer Twente beschrijft deze route:

  1. Kennismaking. Je neemt contact op met de kazernecoördinator van een kazerne in de buurt en kunt meelopen op een oefenavond.
  2. Belangstelling en sollicitatie. Je meldt je via de belangstellingsregistratie.
  3. Selectiedag op de Twente Safety Campus in Enschede. Je bent er in principe een dag mee bezig. Onderdelen: een fysieke test (sporttest), een hoogtevreestest, een engtevreestest, een groepsopdracht voor samenwerking en een inzichttest. Twente toetst daarmee drie kerncompetenties: samenwerken, accuraat en stressbestendig. Aan het eind van de dag worden de resultaten besproken; kort daarna hoor je of je door mag naar de aanstellingskeuring.
  4. Aanstellingskeuring, en daarna de opleiding Manschap, die volgens Twente ongeveer twee jaar (in totaal circa 28 maanden) duurt, met één doordeweekse avond per week.

De eisen in Twente: minimaal 18 jaar, wonen of werken in de buurt van een kazerne, minimaal mbo 2-werk- en denkniveau, goede gezondheid en conditie, overdag regelmatig beschikbaar om uit te rukken, en een VOG kunnen overleggen.

Brandweer Amsterdam-Amstelland (vrijwilligers en beroeps)

Voor vrijwilligers noemt Amsterdam-Amstelland enkele gesprekken, meelopen op een aantal oefenavonden, een assessment en als laatste een aanstellingskeuring. De procedure duurt volgens de regio twee tot zes maanden. Eisen: minimaal 18 jaar, wonen of werken op enkele minuten (ongeveer vijf) van de kazerne, goede gezondheid en conditie, minimaal vmbo-werk- en denkniveau, een VOG en toestemming van je hoofdwerkgever. In de stad Amsterdam zelf zijn geen vrijwillige kazernes. In de vacature voor kazerne Amstelveen staat een tijdelijke aanstelling bij wijze van proef voor een jaar, en een vaste oefenavond op maandag.

Voor beroepskrachten (vacature brandweerprofessional) vraagt Amsterdam-Amstelland minimaal 18 jaar, een afgeronde vmbo- of mbo 2-opleiding, technisch inzicht, het kunnen voldoen aan de mentale en fysieke normen, en een VOG tijdens de selectie. De details van de selectieprocedure volgen volgens de vacature per mail na je sollicitatie. De opleidingsperiode duurt 6,5 maand.

De opleiding na selectie

De basisopleiding heet Manschap A. Volgens brandweer.nl heeft die een studiebelasting van 350 uur, verdeeld over contactonderwijs, werkend leren in je eigen korps, zelfstudie en toetsing, in voltijd of deeltijd. Je leert de kerntaken uitruk, verkenning, inzet en nazorg, bij brand, technische hulpverlening, gevaarlijke stoffen en waterongevallen. Amsterdam-Amstelland noemt een examen bij het NIPV. Ook na je selectie word je dus nog getoetst.

Wat er gemeten wordt

Samengevat: fysieke belastbaarheid (sporttest, brandbestrijdingstest, traplooptest), medische geschiktheid inclusief zicht en gehoor, omgaan met hoogte en kleine ruimtes, inzicht en nauwkeurigheid, samenwerken en stressbestendigheid, en betrouwbaarheid en beschikbaarheid (VOG, opkomsttijd).

Oefenvragen

Er is geen landelijke brandweertest gepubliceerd. Deze vragen heb ik zelf gemaakt (technisch inzicht, rekenen, reeksen, situaties); het zijn geen echte brandweervragen.

Oefenvraag 1

Drie tandwielen grijpen in een rij in elkaar: A raakt B, en B raakt C. Tandwiel A draait met de klok mee. Welke kant draait tandwiel C op?

A. Met de klok mee B. Tegen de klok in C. C staat stil D. Dat hangt af van het aantal tanden

Antwoord: A. Twee tandwielen die in elkaar grijpen draaien altijd tegengesteld. A met de klok mee, dus B tegen de klok in, dus C weer met de klok mee. Het aantal tanden bepaalt de snelheid, niet de draairichting.

Oefenvraag 2

Je wilt met een koevoet een zware klep optillen. Waar zet je je hand om met zo weinig mogelijk kracht te tillen, als het steunpunt vlak bij de klep ligt?

A. Zo dicht mogelijk bij het steunpunt B. Precies in het midden van de koevoet C. Zo ver mogelijk van het steunpunt, aan het uiteinde D. Dat maakt niet uit

Antwoord: C. Bij een hefboom geldt: kracht maal arm is last maal arm. Hoe langer jouw arm (de afstand van je hand tot het steunpunt), hoe minder kracht je nodig hebt.

Oefenvraag 3

In een vereenvoudigde opgave heeft een watertank 1.500 liter. Een straal verbruikt 250 liter per minuut. Na hoeveel minuten is de tank leeg als er niets wordt bijgevuld?

A. 5 minuten B. 6 minuten C. 7,5 minuten D. 12,5 minuten

Antwoord: B. 1.500 gedeeld door 250 is 6.

Oefenvraag 4

In dezelfde soort vereenvoudigde opgave worden twee stralen tegelijk gebruikt, elk 150 liter per minuut, uit een tank van 2.400 liter. Na hoeveel minuten is de tank leeg?

A. 6 minuten B. 8 minuten C. 12 minuten D. 16 minuten

Antwoord: B. Samen verbruiken de stralen 2 x 150 = 300 liter per minuut. 2.400 gedeeld door 300 is 8 minuten. Optie D krijg je als je maar met één straal rekent.

Oefenvraag 5

Welk getal volgt in de reeks 1, 4, 9, 16, 25, ...?

A. 30 B. 34 C. 36 D. 49

Antwoord: C. Dit zijn de kwadraten van 1, 2, 3, 4 en 5. De volgende is 6 x 6 = 36.

Oefenvraag 6

Tijdens een groepsopdracht op de selectiedag moet je team met een beperkte set materialen een constructie bouwen. Eén teamlid neemt het direct over en luistert niet naar de anderen. Wat doe je?

A. Je laat hem zijn gang gaan, want discussie kost tijd. B. Je trekt je terug en wacht tot de opdracht voorbij is. C. Je stelt voor om kort met z'n allen de taak te verdelen, benoemt rustig wat je ziet en vraagt ook stillere teamleden om hun idee. D. Je neemt zelf de leiding over en negeert zijn plan.

Antwoord: C. Je brengt structuur aan zonder de ander weg te zetten en betrekt iedereen. A en B tonen geen inzet voor het team; D vervangt het ene probleem door het andere.

Oefenvraag 7

Welke twee functionele fysieke testen maken volgens de NVBR deel uit van het PPMO voor repressief brandweerpersoneel?

A. De shuttle run en push-ups B. De brandbestrijdingstest en de traplooptest C. De Coopertest en een zwemtest D. De hoogtevreestest en de engtevreestest

Antwoord: B. Het PPMO bestaat volgens de NVBR uit een signaalvragenlijst, biometrische testen en twee functionele fysieke testen: de brandbestrijdingstest en de traplooptest. De hoogtevrees- en engtevreestest noemt Brandweer Twente als onderdelen van haar selectiedag, niet van het PPMO.

Strategie en veelgemaakte fouten

Uitgaan van de procedure van een andere regio. Wat een vriend elders meemaakte, hoeft niet voor jou te gelden.

Alleen hardlopen. De brandbestrijdingstest vraagt tillen, trekken, klimmen en kruipen met uitrusting. Train breed: uithoudingsvermogen, kracht en kracht-uithouding. Bouw de belasting geleidelijk op en vraag bij twijfel advies aan een arts of fysiotherapeut.

Techniek negeren. Bij de brandbestrijdingstest noteert de testleider ook of onderdelen technisch correct zijn uitgevoerd. Bekijk de instructiefilm goed als je die krijgt.

De beschikbaarheid onderschatten. Bij vrijwilligers is opkomsttijd een harde eis. Regel vooraf toestemming van je werkgever als de regio daarom vraagt.

Niet meelopen. Twente en Amsterdam-Amstelland bieden meelopen op oefenavonden aan; dat geeft je een sterker verhaal.

Je verhaal niet voorbereiden. In gesprekken en assessments gaat het om samenwerken, stress en motivatie. Werk concrete voorbeelden uit volgens de opbouw van een competentiegericht interview en oefen met situational judgement-vragen.

Voorbereidingsplan van drie weken

Week 1: informatie en nulmeting. Lees de werken-bij-pagina van jouw regio, loop een oefenavond mee en test je conditie. Maak een paar rekenopgaven en reeksen zonder tijdsdruk via numeriek redeneren oefenen en abstract redeneren.

Week 2: trainen. Train drie tot vier keer per week: duur, interval, traplopen en functionele kracht. Oefen inzicht en rekenen getimed. Werk vijf gespreksvoorbeelden uit.

Week 3: generale repetitie. Oefen je gespreksvoorbeelden hardop. Bouw de trainingsbelasting af in de dagen voor de selectiedag of keuring, zodat je uitgerust bent. Vul vragenlijsten zoals de PAR-Q eerlijk in. Wil je weten welke testtypen voor jou het zwaarst wegen, gebruik dan vind de juiste test.

Solliciteer je ook bij andere uitvoerende overheidsdiensten met een fysieke toets, lees dan hoe het DJI assessment verloopt.

Veelgestelde vragen

Is de selectie bij de brandweer overal hetzelfde?

Nee. Nederland heeft 25 veiligheidsregio's en elke regio organiseert zelf werving en selectie. Brandweer Twente werkt bij vrijwilligers met een selectiedag met onder meer een sporttest, een hoogtevreestest, een engtevreestest, een groepsopdracht en een inzichttest. Brandweer Amsterdam-Amstelland noemt gesprekken, meelopen op oefenavonden, een assessment en een aanstellingskeuring.

Wat is het PPMO bij de brandweer?

Het Periodiek Preventief Medisch Onderzoek is volgens de NVBR verplicht voor repressief personeel: manschap A, manschap B en bevelvoerder. Het bestaat uit een signaalvragenlijst, biometrische testen en twee functionele fysieke testen, de brandbestrijdingstest en de traplooptest. De eisen zijn gelijk voor mannen en vrouwen, jong en ouder, beroeps en vrijwilliger.

Hoe vaak moet je het PPMO doen?

Volgens de NVBR-uitleg eenmaal per vier jaar, boven de 40 jaar eenmaal per twee jaar en boven de 50 jaar elk jaar. Daarnaast wordt aanbevolen om jaarlijks een fysieke test te doen. Je eigen veiligheidsregio kan de exacte frequentie en uitvoering anders hebben vastgelegd.

Moet ik een capaciteitentest maken voor de brandweer?

Dat hangt af van de regio. Er is geen landelijke capaciteitentest gepubliceerd. Brandweer Twente noemt een inzichttest op de selectiedag en Brandweer Amsterdam-Amstelland noemt een assessment in het aannametraject. Lees de vacature of vraag het na bij de regio waar je solliciteert.

Hoe dichtbij de kazerne moet je wonen als brandweervrijwilliger?

Dat bepaalt de regio of kazerne. Brandweer Amsterdam-Amstelland vraagt dat je op ongeveer vijf minuten van de kazerne woont of werkt. Brandweer Twente vraagt dat je in de buurt van een kazerne woont of werkt en overdag regelmatig beschikbaar bent.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen