DJI assessment: selectiedag, capaciteitentest en FVT

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) zoekt continu mensen voor functies in gevangenissen, huizen van bewaring, justitiële jeugdinrichtingen en forensische zorg. De bekendste functies zijn penitentiair inrichtingswerker (PIW'er) en beveiliger. Wie daarop solliciteert, komt in een selectieprocedure met een online capaciteitentest, een selectiedag met een fysieke toets en een gesprek met een psycholoog, en daarna een VOG en een medische keuring. Hieronder de stappen zoals DJI ze zelf beschrijft, met oefenvragen en een voorbereidingsplan.

Let op: DJI heeft twee procedures, één met en één zonder selectiedag. Welke voor jou geldt, staat in de vacature. Ook de onderdelen kunnen per functie en per periode verschillen.

Welke procedure geldt voor jouw functie

DJI beschrijft een sollicitatieprocedure met selectiedag voor functies als arbeidsbegeleider, penitentiair inrichtingswerker, complexbeveiliger, beveiliger DV&O, groepsleider jeugd en forensisch therapeutisch medewerker. Dat zijn functies waarin je direct met justitiabelen werkt en waarin veiligheid centraal staat.

Voor andere functies geldt een procedure zonder selectiedag, die verderop kort aan bod komt.

In de veelgestelde vragen zegt DJI ook in algemene zin dat de procedure per functie verschilt, met als mogelijke onderdelen een gesprek, een capaciteiten- en persoonlijkheidstest, psychologisch onderzoek, een medische keuring en een sporttest.

Over de PIW-functie

Als PIW'er begeleid je gedetineerden in hun dagelijks leven, bewaak je veiligheid en structuur, en help je gedetineerden met het hanteren van conflicten en emoties. Volgens DJI start je met een zesweekse interne opleiding. In de voorbeeldvacatures op de PIW-pagina wordt mbo 4-niveau gevraagd.

Bij sommige functies hanteert DJI een verruimde opleidingseis: je hoeft dan niet per se het specifieke diploma te hebben, maar wel het aantoonbare mbo-niveau. Dat niveau wordt dan met een capaciteitentest getoetst, en je krijgt volgens DJI vooraf oefentesten.

De procedure met selectiedag, stap voor stap

1. Account en sollicitatie

Je maakt een account aan, uploadt je cv en een korte motivatie en volgt je status in je profiel.

2. Online capaciteitentest thuis

Je maakt thuis een online test met figurenreeksen, cijferreeksen en analogieën. In de uitnodigingsmail zit een link naar een oefentest op het testportaal van Ixly, een Nederlands testbureau. DJI noemt dit nadrukkelijk een belangrijke stap om verder te komen in de procedure. Volgens de veelgestelde vragen meet de test je redeneervermogen, inzicht en taalvaardigheid, en ontvang je de uitslag van de thuistest binnen drie werkdagen per e-mail.

Duur, aantal vragen en vereiste score publiceert DJI niet op de pagina's die ik heb geraadpleegd. Maak de oefentest van Ixly serieus: dat is de beste indicatie van de vorm.

3. De selectiedag

Op de selectiedag heb je een contactpersoon voor vragen en krijg je vooraf instructies. De dag bestaat volgens DJI uit vier onderdelen:

  • Fysieke vaardigheidstoets (FVT). Een test van conditie, kracht en uithoudingsvermogen, altijd onder begeleiding van een sportinstructeur.
  • Verkorte capaciteitentest. Een kortere versie van de online test. Die is bedoeld om te controleren of je de thuistest zelf hebt gemaakt. Laat de thuistest dus nooit door een ander maken: een groot verschil valt op.
  • Gesprek met een psycholoog. Vooraf vul je een vragenlijst in, die in het gesprek wordt besproken. De psycholoog kijkt naar je motivatie en hoe je in bepaalde situaties functioneert.
  • Gesprek met een leidinggevende. Vergelijkbaar met een sollicitatiegesprek: waarom wil je bij DJI werken, en wat wil jij weten.

4. VOG

Bij een positieve uitkomst vraagt DJI een Verklaring Omtrent het Gedrag aan. Via de VOG-check van Justis (vogcheck.justis.nl) kun je volgens DJI vooraf nagaan of je een VOG kunt krijgen. Twijfel je, doe die check dan voordat je solliciteert. In de Regeling aanwijzing functies VOG politiegegevens staan onder meer de penitentiair inrichtingswerker en de complexbeveiliger als functies waarvoor een VOG ook op basis van politiegegevens geweigerd kan worden.

5. Medische keuring

Je krijgt een medische keuring via Zorg van de Zaak, een arbodienst. Die bestaat uit een gezondheidsvragenlijst en een lichamelijk onderzoek. Welke medische eisen precies gelden, staat niet op de procedurepagina. Ik geef hier geen medisch advies; heb je een aandoening waarvan je niet weet of die meetelt, vraag het dan vooraf na bij de contactpersoon uit de vacature.

6. Arbeidsvoorwaardengesprek en start

Daarin bespreek je salaris en secundaire voorwaarden. Daarna krijg je je arbeidsovereenkomst.

De procedure zonder selectiedag

Voor functies zonder selectiedag beschrijft DJI zeven stappen: account en sollicitatie, een eerste gesprek als je cv en motivatie positief zijn beoordeeld, voor bepaalde functies een (online) assessment, een tweede gesprek waarin vaak ook toekomstige collega's aanschuiven, een arbeidsvoorwaardengesprek, de VOG-aanvraag via een e-mail van Justis, en je start. Ook hier is de VOG verplicht om in dienst te kunnen treden.

De FVT nader bekeken

In de veelgestelde vragen beschrijft DJI de fysieke vaardigheidstoets als een parcours met onderdelen als traplopen, springen, duwen en trekken. De toets meet kracht, snelheid, coördinatie en uithoudingsvermogen. Je kunt volgens DJI thuis, in de sportschool of in een gymzaal trainen, en er is een video met oefeningen.

Normtijden, de exacte volgorde en herkansingsregels heb ik niet officieel gevonden. Een parcours met traplopen, springen, duwen en trekken vraagt om uithoudingsvermogen én explosieve kracht, dus alleen hardlopen is te eenzijdig. Overleg met een arts of fysiotherapeut als je blessures hebt.

Wat er gemeten wordt

DJI zegt in de veelgestelde vragen dat het in het gesprek vooral let op motivatie, betrouwbaarheid en hoe je past bij het werk. Combineer dat met de onderdelen van de selectiedag, dan zie je vier lagen:

  1. Denkvermogen op mbo-niveau, via de capaciteitentest: figurenreeksen (abstract redeneren), cijferreeksen (numeriek redeneren) en analogieën (verbaal redeneren).
  2. Fysieke inzetbaarheid, via de FVT.
  3. Persoonlijkheid en gedrag onder druk, via de vragenlijst en het psychologengesprek. Denk aan stressbestendigheid, grenzen stellen, omgaan met agressie, samenwerken.
  4. Motivatie en betrouwbaarheid, via het gesprek met de leidinggevende en de VOG.

Zo bereid je je voor op de capaciteitentest

Figurenreeksen. Bekijk elk element apart (vorm, aantal, positie, draairichting) en controleer je regel op alle figuren. Zie ook figuurreeksen oefenen.

Cijferreeksen. Schrijf de verschillen op. Geen patroon? Kijk naar vermenigvuldigen, verschillen van verschillen, of twee door elkaar lopende reeksen.

Analogieën. Formuleer de relatie van het eerste paar in één zin en pas die toe op elke optie. Oefen met verbale analogieën.

Wil je eerst kijken waar je staat, begin dan met gratis oefentests.

Oefenvragen

Deze vragen heb ik zelf gemaakt. Het zijn geen echte DJI- of Ixly-vragen, maar ze lijken in type op wat DJI noemt: figurenreeksen, cijferreeksen en analogieën, aangevuld met situatievragen.

Oefenvraag 1

Welk getal volgt in de reeks 4, 7, 13, 22, 34, ...?

A. 46 B. 47 C. 49 D. 51

Antwoord: C. De verschillen zijn 3, 6, 9 en 12: elke keer drie meer. Het volgende verschil is 15, dus 34 + 15 = 49.

Oefenvraag 2

Welk getal volgt in de reeks 3, 20, 6, 17, 12, 14, ...?

A. 11 B. 18 C. 24 D. 15

Antwoord: C. Er lopen twee reeksen door elkaar. Op de oneven posities: 3, 6, 12, steeds keer twee. Op de even posities: 20, 17, 14, steeds min drie. Het volgende getal staat op een oneven positie: 12 x 2 = 24.

Oefenvraag 3

Thermometer staat tot temperatuur als weegschaal staat tot ...

A. lengte B. gewicht C. tijd D. kilo

Antwoord: B. Met een thermometer meet je temperatuur, met een weegschaal meet je gewicht. Kilo is de eenheid waarin je gewicht uitdrukt, niet wat je meet.

Oefenvraag 4

Een reeks bestaat uit vier vierkanten. In het eerste vierkant staat een zwarte stip linksboven. In het tweede staat de stip rechtsboven, in het derde rechtsonder. Daarnaast komt er in elk volgend vierkant één diagonale lijn bij: het eerste vierkant heeft geen lijn, het tweede één, het derde twee. Hoe ziet het vierde vierkant eruit?

A. Stip linksonder, drie lijnen B. Stip linksboven, drie lijnen C. Stip linksonder, twee lijnen D. Stip rechtsonder, drie lijnen

Antwoord: A. De stip draait met de klok mee langs de hoeken: linksboven, rechtsboven, rechtsonder, dus daarna linksonder. Het aantal lijnen loopt op van nul naar één naar twee, dus het vierde vierkant heeft er drie.

Oefenvraag 5

Je werkt als PIW'er op een afdeling. Een gedetineerde wordt tijdens het uitdelen van de post luid en dreigend omdat hij een brief mist. Andere gedetineerden komen eromheen staan. Wat doe je als eerste?

A. Je geeft hem zijn zin en belooft dat je de brief persoonlijk gaat zoeken, zodat hij kalmeert. B. Je blijft rustig, houdt afstand, spreekt hem kort en duidelijk aan op zijn gedrag en roept volgens de afspraken op je afdeling een collega erbij. C. Je negeert hem en gaat door met de post, zodat hij merkt dat schreeuwen niet werkt. D. Je pakt hem bij de arm en brengt hem naar zijn cel.

Antwoord: B. Je de-escaleert, stelt een duidelijke grens en zorgt dat je er niet alleen voor staat. A beloont dreigend gedrag, C laat de situatie oplopen en D is fysiek ingrijpen zonder noodzaak of collega's.

Oefenvraag 6

Een gedetineerde met wie je een goede band hebt, vraagt of je een briefje wilt meenemen voor zijn vriendin, "want de post duurt zo lang". Wat doe je?

A. Je neemt het mee, het is maar een briefje en het helpt de band. B. Je weigert, legt uit dat post via de normale route gaat en meldt het verzoek bij je leidinggevende of volgens het protocol van je inrichting. C. Je weigert, maar zegt er verder niets over om de band niet te beschadigen. D. Je leest het briefje eerst en neemt het mee als er niets verdachts in staat.

Antwoord: B. Dit is een klassieke eerste stap in het "inpalmen" van personeel. Je stelt een duidelijke grens en meldt het, zodat collega's het patroon ook kennen. C laat een signaal liggen. A en D overschrijden allebei je bevoegdheid, ongeacht wat er in het briefje staat.

Oefenvraag 7

Welke stap komt volgens DJI direct na een positieve uitkomst van de selectiedag?

A. Het arbeidsvoorwaardengesprek B. De aanvraag van de Verklaring Omtrent het Gedrag C. De online capaciteitentest D. De zesweekse opleiding

Antwoord: B. In de procedure met selectiedag vraagt DJI na een positieve uitkomst de VOG aan. Daarna volgen de medische keuring en het arbeidsvoorwaardengesprek. De online test komt vóór de selectiedag, de opleiding pas na indiensttreding.

Het gesprek met de psycholoog

Dit onderdeel maakt kandidaten vaak het meest zenuwachtig. Wat er volgens DJI gebeurt: je vult vooraf een vragenlijst in, en die wordt in het gesprek besproken. De psycholoog kijkt naar je motivatie en naar hoe je in bepaalde situaties functioneert.

Verwacht vragen over spanning, uitdagend gedrag, kritiek en je eigen grenzen. Een voorbeeld:

"Je gaf in de vragenlijst aan dat je soms snel geïrriteerd raakt. Kun je een situatie noemen waarin dat gebeurde?" Een sterk antwoord noemt een echte situatie, beschrijft wat je voelde en deed, en laat zien wat je ervan geleerd hebt. Een zwak antwoord ontkent de uitspraak in de vragenlijst of blijft vaag.

Mijn advies: vul de vragenlijst eerlijk in en wees consistent in het gesprek. Je hoeft geen perfect mens te zijn, wel iemand die zichzelf kent. Oefen het vertellen van situaties volgens een vaste opbouw, zoals in een competentiegericht interview.

Veelgemaakte fouten

  • De oefentest overslaan. DJI geeft je een oefentest op het Ixly-portaal. Wie die niet maakt, laat de beste informatiebron liggen.
  • De thuistest laten maken door een ander. De verkorte test op de selectiedag is precies bedoeld om dat te controleren.
  • Alleen hardlopen voor de FVT. Het parcours vraagt ook duwen, trekken en springen.
  • Het werk romantiseren. Laat zien dat je weet wat het is: structuur bieden, grenzen stellen, omgaan met manipulatie en agressie.
  • De VOG-vraag ontwijken. Weet je dat er iets in je verleden speelt, doe dan vooraf de VOG-check en wees open.

Oefen voor de situaties op de afdeling ook met situational judgement-vragen. Solliciteer je ook bij andere uitvoerende overheidsdiensten, lees dan hoe het assessment bij de Douane verloopt.

Voorbereidingsplan van twee weken

Dag 1 tot 3. Lees je vacature en de procedurepagina van DJI. Doe zo nodig de VOG-check. Maak de oefentest van Ixly zodra je de link hebt, zonder voorbereiding, als nulmeting.

Dag 4 tot 8. Oefen dagelijks twintig minuten met de drie testtypen, eerst zonder en dan met tijdsdruk. Train drie keer per week met interval, traplopen, sprongen en kracht.

Dag 9 tot 12. Maak de online test. Werk vijf situaties uit voor het psychologengesprek: een conflict, een grens die je stelde, een fout, een periode van stress, en je motivatie.

Dag 13 en 14. Rust voor de selectiedag. Oefen je verhalen hardop. Neem sportkleding mee en zorg dat je uitgeslapen bent. Voor wie meer testtypen tegelijk wil oefenen, is er het complete oefenpakket.

Veelgestelde vragen

Welke functies bij DJI hebben een selectiedag?

Volgens DJI geldt de procedure met selectiedag onder meer voor arbeidsbegeleider, penitentiair inrichtingswerker, complexbeveiliger, beveiliger DV&O, groepsleider jeugd en forensisch therapeutisch medewerker. Voor andere functies gebruikt DJI een procedure zonder selectiedag, met twee gesprekken en bij sommige functies een online assessment.

Wat zit er in de online capaciteitentest van DJI?

DJI noemt figurenreeksen, cijferreeksen en analogieën. Je maakt de test thuis en krijgt in de uitnodiging een link naar een oefentest op het testportaal van Ixly. Op de selectiedag maak je een verkorte versie om te controleren of je de eerste test zelf hebt gemaakt.

Wat is de FVT bij DJI?

De fysieke vaardigheidstoets is een parcours met onderdelen als traplopen, springen, duwen en trekken. De toets meet kracht, snelheid, coördinatie en uithoudingsvermogen en wordt altijd afgenomen onder begeleiding van een sportinstructeur. DJI publiceert op de geraadpleegde pagina's geen normtijden.

Wanneer vraagt DJI de VOG aan?

Bij de procedure met selectiedag vraagt DJI de VOG aan na een positieve uitkomst van de selectiedag. Bij de procedure zonder selectiedag krijg je na het arbeidsvoorwaardengesprek een e-mail van Justis om de VOG aan te vragen. De VOG is verplicht om bij DJI in dienst te kunnen treden.

Hoe lang is de opleiding voor PIW'er?

Volgens DJI start je als PIW'er met een zesweekse interne opleiding. Bij veel functies volg je volgens DJI eerst een generieke basisopleiding en daarna een functiespecifieke opleiding.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen