Douane assessment: selectie, tests en fitheidsonderzoek

Wie bij de Douane solliciteert op een uitvoerende functie, krijgt een selectietraject dat uit meer bestaat dan een gesprek. Een online voorselectietest, voor sommige functies een fysiek onderzoek, voor gewapende functies een psychologisch stabiliteitsonderzoek, en daarnaast een screening op integriteit. Dit artikel is voor wie solliciteert op een functie als medewerker toezicht of controlemedewerker aangiftebehandeling. Je leest wat de Douane zelf publiceert, wat niet officieel bekend is, en hoe je je voorbereidt.

Eén ding vooraf: de Douane publiceert de procedure per vacature, en onderdelen, volgorde en data kunnen per functie en wervingsronde verschillen. Jouw vacature is leidend.

Voor welke functies en met welke eisen

De Douane werkt met zogeheten expertises, waaronder aangiftebehandeling, administratief toezicht en fysiek toezicht. Bij fysiek toezicht controleer je volgens de Douane vracht in containers en pakketten die per vliegtuig of schip binnenkomen, en beoordeel je of goederen voldoen aan regels op het gebied van veiligheid, gezondheid, economie, milieu en belastingen.

Voor de meest voorkomende functie, medewerker toezicht, noemt de Douane in haar veelgestelde vragen een vmbo- of mbo 3-werk- en denkniveau, een minimumleeftijd van 18 jaar en een rijbewijs. In de vacature voor controlemedewerker aangiftebehandeling (mbo 3) komen daar onder meer werk- of stage-ervaring in de administratieve, boekhoudkundige of juridische hoek bij, de bereidheid om onregelmatig te werken, en goede communicatie in het Nederlands en Engels.

De Douane schrijft zelf dat sommige functies werk buiten kantoortijden vragen, ook 's nachts, en dat dat fysiek zwaar kan zijn. Reken erop dat dat in het gesprek terugkomt.

De selectieprocedure stap voor stap

Hieronder de stappen zoals ze in een recente Douane-vacature (controlemedewerker aangiftebehandeling, mbo 3) staan. Andere vacatures kunnen afwijken.

1. Cv en motivatie

Je cv en motivatiebrief worden beoordeeld op de functie-eisen uit de vacature. Schrijf je motivatie dus gericht op die eisen.

2. Online voorselectietest

Als je door de eerste selectie komt, volgt een online voorselectietest. In de genoemde vacature duurt die ongeveer 120 minuten en kun je hem in de meeste gevallen thuis maken. De vacature noemde ook vaste periodes waarin de test plaatsvond. Plan die tijd dus vrij op het moment dat je solliciteert.

Welke onderdelen de voorselectietest bevat en welk testbureau hem afneemt, staat niet op de pagina's die ik heb geraadpleegd. Bij overheidsorganisaties bestaan zulke tests vaak uit capaciteitentests (cijfers, woorden, figuren) en soms een vragenlijst over werkgedrag, maar wacht je uitnodiging af voor de precieze inhoud.

3. Beweging- en fitheidsonderzoek (bij sommige functies)

Voor alle functies binnen fysiek toezicht is dit onderzoek volgens de Douane een vereiste. Bij andere functies kan het ook verplicht zijn; de vacature zegt het.

4. Sollicitatiegesprek met een selectiecommissie

Een selectiecommissie beoordeelt je op de competenties uit de functie. Verwacht vragen naar concrete situaties: een regel handhaven, iemand die boos werd, nauwkeurig blijven onder tijdsdruk. Bereid voorbeelden voor volgens een vaste structuur, zoals in een competentiegericht interview.

5. Mogelijke extra onderdelen

De vacature noemt dat een (online) voorselectietest en/of een assessment deel kan uitmaken van de procedure, en dat ook een casus, een referentiecheck en (online) screening tot de mogelijkheden horen. Of jij een uitgebreider assessment krijgt, hangt dus af van de functie.

6. Arbeidsvoorwaardengesprek

Na een positieve afronding volgt een gesprek over de arbeidsvoorwaarden en starten de voorbereidingen op je eerste werkdag.

Het beweging- en fitheidsonderzoek in detail

Het onderzoek vindt plaats op locatie en duurt ongeveer anderhalf tot twee uur. Je wordt beoordeeld op beweging, houding, gedrag, doorzettingsvermogen en leervermogen, dus niet alleen op conditie.

Het onderzoek bestaat uit vier delen:

  1. Warming-up met onder meer huppelpas, knieheffen, aansluitpas en kruispas. Hier kijken de docenten ook al naar je algehele fitheid.
  2. Kracht: push-ups, hip hops en sprinten. De Douane noemt hiervoor enige basisconditie vereist.
  3. Trappen en stoten, in tweetallen. Het gaat er niet om hoe hard je stoot, maar om hoe je standhoudt bij het geven en ontvangen van trappen en stoten, volgens de aanwijzingen van de docent.
  4. Shuttle run (de piepjestest): heen en weer rennen tussen twee lijnen op 20 meter, met steeds snellere signalen.

De Douane publiceert minimumnormen. Een selectie daaruit:

Onderdeel Heren Dames
Push-ups in 30 seconden 14 (16 tot 39 jaar), 10 (40 tot 60 jaar) 4 (alle leeftijden)
Hip hops in 30 seconden 30 25
Sprint 5 x 10 meter, 16 tot 29 jaar 13,5 seconden 15,1 seconden
Shuttle run, 18 tot 24 jaar trap 8 trap 6,5

Voor andere leeftijdsgroepen gelden andere tijden en trappen; de volledige tabel staat op de pagina van de Douane. Belangrijk: als je de vereiste trap van de shuttle run niet haalt, ben je volgens de Douane gezakt voor het hele onderzoek. De docenten stellen na alle oefeningen samen een eindoordeel op. Dat schriftelijke oordeel, met een positief of negatief advies, krijg je binnen twee werkdagen per e-mail, en de Douane ontvangt het ook.

Over herkansing zegt de Douane op deze pagina niets. Ga er dus niet van uit dat je een tweede kans krijgt.

De Douane biedt een trainingsschema van twaalf blokken van drie dagen (duurloop, interval, vaartspel), raadt aan buiten te lopen en noemt vechtsportervaring een pluspunt. Het schema geeft volgens de Douane geen garantie op slagen. Ik geef geen medisch advies; overleg bij twijfel over je belastbaarheid met een arts.

Het stabiliteitsonderzoek voor gewapende functies

Volgens de Douane kunnen functies binnen het fysiek toezicht een vuurwapendragend karakter hebben, en daarom gelden strenge eisen voor iedereen die een vuurwapen draagt. Of je daaraan voldoet, wordt getoetst in het stabiliteitsonderzoek.

Het onderzoek bestaat volgens de Douane uit:

  • Vragenlijsten thuis (ongeveer 45 minuten) over mentale weerbaarheid en persoonlijkheid.
  • Een vragenlijst over ingrijpende gebeurtenissen op locatie (ongeveer 10 minuten), die je zo eerlijk mogelijk invult.
  • Een rollenspel: 10 minuten voorbereiding, ongeveer 10 minuten spel en daarna tijd om na te praten.
  • Een interview met een psycholoog van ongeveer anderhalf uur, over je antwoorden en over hoe je met ingrijpende gebeurtenissen bent omgegaan. De Douane waarschuwt zelf dat dat gesprek confronterend kan zijn.

De uitslag krijg je binnen negen werkdagen, in een opdrachtgeversrapport en bij een negatief advies ook een kandidaatsrapport met toelichting. De Douane werkt hierbij volgens de principes van de NIP-beroepscode.

Voorbereiden op het interview kan volgens de Douane niet specifiek; het belangrijkste is dat je jezelf blijft. Mijn advies: wees consistent en eerlijk. Psychologen letten op samenhang tussen je vragenlijsten, je gedrag in het rollenspel en je verhaal in het gesprek.

Screening: VOG, VOG-P en veiligheidsonderzoek

De Douane verwacht dat medewerkers integer zijn. Nieuwe medewerkers moeten een Verklaring Omtrent het Gedrag overleggen. Voor bepaalde functies geldt een VOG op basis van politiegegevens (VOG-P). In de Regeling aanwijzing functies VOG politiegegevens staan onder de Douane onder meer de functiereeks inspecteur/medewerker toezicht en diverse functies in fysiek toezicht. De vacature is hier helder: kun je de vereiste VOG niet overleggen, dan volgt geen arbeidsovereenkomst.

Voor vertrouwensfuncties op een luchthaven komen daar een veiligheidsonderzoek en een verklaring van geen bezwaar bij.

Opleiding na aanname

In de vacature voor controlemedewerker aangiftebehandeling volg je een interne opleiding van negen maanden, 40 uur per week. Rond je die succesvol af en functioneer je goed, dan volgt een vast contract; lukt dat niet, dan kan de arbeidsovereenkomst eerder eindigen of niet worden verlengd. Ook na de selectie word je dus nog getoetst.

Wat er gemeten wordt en hoe je je voorbereidt

Samengevat kijkt de Douane naar denkvermogen op functieniveau (de voorselectietest), nauwkeurigheid, fysieke en mentale belastbaarheid (fitheids- en stabiliteitsonderzoek) en integriteit (gesprek en screening). Omdat de testonderdelen niet bekend zijn, oefen je het best de gangbare typen: cijferreeksen, rekenen met procenten, woordrelaties en vergelijkingsopgaven. Begin met numeriek redeneren en verbale analogieën.

Oefenvragen

Deze vragen heb ik zelf gemaakt; het zijn geen echte Douanevragen.

Oefenvraag 1

Welk getal volgt in de reeks 2, 5, 11, 23, 47, ...?

A. 94 B. 95 C. 96 D. 71

Antwoord: B. Elk getal is het vorige keer twee plus één: 2 x 2 + 1 = 5, 5 x 2 + 1 = 11, 11 x 2 + 1 = 23, 23 x 2 + 1 = 47 en 47 x 2 + 1 = 95.

Oefenvraag 2

Haven staat tot schip als luchthaven staat tot ...

A. passagier B. vliegtuig C. douane D. landingsbaan

Antwoord: B. Een haven is de plek waar schepen aankomen en vertrekken; een luchthaven is dat voor vliegtuigen. Passagier en landingsbaan horen bij een luchthaven, maar hebben niet dezelfde relatie als schip tot haven.

Oefenvraag 3

In een vereenvoudigde opgave heeft een zending een waarde van 2.400 euro. Over die waarde wordt 4 procent invoerrecht berekend. Daarna wordt 21 procent btw berekend over de waarde plus het invoerrecht. Hoeveel is het invoerrecht en de btw samen?

A. 600,00 euro B. 620,16 euro C. 504,00 euro D. 524,16 euro

Antwoord: B. Invoerrecht: 4 procent van 2.400 is 96 euro. Grondslag voor de btw: 2.400 + 96 = 2.496 euro. Btw: 21 procent van 2.496 is 524,16 euro. Samen: 96 + 524,16 = 620,16 euro. Optie D is alleen de btw, optie C is 21 procent van 2.400 zonder invoerrecht.

Oefenvraag 4

Welk paar containernummers is niet identiek?

A. MSKU 4829173 en MSKU 4829173 B. TGHU 7701524 en TGHU 7701524 C. CMAU 3390418 en CMAU 3394018 D. HLXU 6125097 en HLXU 6125097

Antwoord: C. In het tweede nummer zijn de cijfers 0 en 4 op de vierde en vijfde positie van het getal omgedraaid: 3390418 tegenover 3394018. Lees zulke nummers in blokjes van drie of vier tekens.

Oefenvraag 5

Welke zin is correct gespeld?

A. Hij vind de lading verdacht. B. De zending wordt morgen gecontroleerd. C. Wordt de papieren al gecontroleerd? D. De inspecteur heeft het pakket geopent.

Antwoord: B. In A moet het "vindt" zijn (hij + stam + t). In C hoort bij het meervoud "de papieren" de vorm "worden". In D is het voltooid deelwoord van openen "geopend", want de stam open eindigt niet op een medeklinker uit 't kofschip.

Oefenvraag 6

Je controleert pakketten bij een expresvervoerder. Een kennis van je, die bij het bedrijf werkt, vraagt of je een pakket van zijn neef "even wilt overslaan, want het is maar een cadeautje". Wat doe je?

A. Je slaat het pakket over, want je kent hem en vertrouwt hem. B. Je controleert het pakket volgens de normale procedure, legt uit dat je dat niet kunt toezeggen en meldt het verzoek bij je leidinggevende. C. Je zegt nee, maar laat een collega het pakket controleren zodat het niet aan jou ligt. D. Je controleert het pakket extra streng om te laten zien dat je onpartijdig bent.

Antwoord: B. Je volgt de procedure, bent duidelijk naar je kennis en meldt de poging tot beïnvloeding. A is een integriteitsschending, C schuift het probleem door zonder melding en D wijkt ook af van de procedure.

Strategie en veelgemaakte fouten

Je vacature niet goed lezen. Data van test en gesprekken staan vaak al in de vacature.

Het fitheidsonderzoek onderschatten. De shuttle run is een harde grens. Train niet pas in de laatste week; conditie bouw je in weken op, niet in dagen.

Denken dat het fitheidsonderzoek alleen over kracht gaat. De Douane beoordeelt ook houding, gedrag en leervermogen. Pas de aanwijzingen van de docent zichtbaar toe.

Te mooi willen lijken in het stabiliteitsonderzoek. Eerlijkheid over moeilijke ervaringen zegt meer over stabiliteit dan een verhaal zonder tegenslag.

Integriteit als bijzaak zien. Ben in het gesprek concreet over hoe je met druk van anderen omgaat, en oefen met situational judgement-vragen.

Voorbereidingsplan van drie weken

Week 1. Lees vacature en uitnodigingen, noteer data en onderdelen. Oefen per testtype een set vragen zonder tijdsdruk. Moet je het fitheidsonderzoek doen, start dan met het trainingsschema van de Douane.

Week 2. Oefen getimed en analyseer je fouten. Werk vijf gespreksvoorbeelden uit over handhaven, nauwkeurigheid, samenwerken en integriteit. Oefen push-ups en hip hops met een timer van 30 seconden.

Week 3. Maak een oefentest op de lengte van de echte voorselectietest (ongeveer twee uur). Oefen je voorbeelden hardop. Bouw de training af zodat je uitgerust bent.

Wil je meerdere testtypen in één keer oefenen, dan is het complete oefenpakket een optie.

Veelgestelde vragen

Uit welke stappen bestaat de selectie bij de Douane?

Dat verschilt per vacature. In een recente vacature noemt de Douane een beoordeling van cv en motivatie, een online voorselectietest van ongeveer 120 minuten, bij sommige functies het beweging- en fitheidsonderzoek, een gesprek met een selectiecommissie en een arbeidsvoorwaardengesprek. Een assessment, casus, referentiecheck en online screening kunnen er ook bij horen.

Wat is het beweging- en fitheidsonderzoek van de Douane?

Een onderzoek op locatie van ongeveer anderhalf tot twee uur met een warming-up, krachtoefeningen (push-ups, hip hops en sprinten), trappen en stoten in tweetallen en een shuttle run. Voor push-ups, hip hops, sprint en shuttle run gelden minimumnormen per geslacht en leeftijd. Haal je de vereiste trap van de shuttle run niet, dan ben je gezakt voor het hele onderzoek.

Wanneer moet ik het stabiliteitsonderzoek doen?

Bij functies in het fysiek toezicht die een vuurwapendragend karakter hebben. Het onderzoek bestaat uit vragenlijsten die je thuis invult, een vragenlijst over ingrijpende gebeurtenissen, een kort rollenspel en een interview van ongeveer anderhalf uur met een psycholoog. De uitslag volgt binnen negen werkdagen.

Heb ik een VOG nodig om bij de Douane te werken?

Ja. De Douane vraagt nieuwe medewerkers een Verklaring Omtrent het Gedrag te overleggen, en voor bepaalde functies geldt een VOG op basis van politiegegevens. Kun je de vereiste VOG niet overleggen, dan volgt geen arbeidsovereenkomst. Voor vertrouwensfuncties op een luchthaven komt daar een veiligheidsonderzoek bij.

Hoe lang duurt de opleiding bij de Douane?

Dat hangt af van de functie. In de vacature voor controlemedewerker aangiftebehandeling op mbo 3-niveau staat een interne opleiding van negen maanden waarin je 40 uur per week werkt en geen deeltijd mogelijk is. Rond je die opleiding niet succesvol af, dan wordt het contract beëindigd of niet verlengd.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen