Psychologisch onderzoek politie: verloop en voorbereiding

Het psychologisch onderzoek is voor veel kandidaten de spannendste stap in de selectie bij de politie. Je kunt er niet voor leren zoals voor een cijferreeks, en er wordt naar jou als persoon gekeken. Het onderzoek volgt na de sporttest en gaat vooraf aan de medische keuring en de screening. In dit artikel lees je wat de politie officieel over het onderzoek zegt, wat er in de Regeling aanstellingseisen politie 2023 staat, hoe een dag er ongeveer uitziet en hoe je je eerlijk en zinvol voorbereidt.

Ben je nog niet zo ver, lees dan eerst het overzicht van de selectie bij de politie.

Wat de politie officieel zegt

Volgens de wervingssite van de politie is het doel van het psychologisch onderzoek om een totaalbeeld van je te krijgen. Er wordt gekeken in hoeverre je beschikt over de eigenschappen en competenties die je als politiemedewerker nodig hebt. Volgens de politie bestaat het onderzoek uit twee onderdelen, een gesprek met een psycholoog aan de hand van een vragenlijst die je vooraf invult en een rollenspel:

  • Een gesprek met een psycholoog over wie je bent en welke levenservaringen je hebben gevormd. De vragenlijst die je vooraf invult, dient als basis voor dat gesprek.
  • Een rollenspel met een assessor en een acteur. Daarin laat je zien hoe je reageert als emoties oplopen en wat je sterke en minder sterke kanten zijn.

De volgorde van de onderdelen kan verschillen, maar meestal vinden ze op dezelfde dag plaats. De politie vermeldt op de pagina niet hoe lang de dag duurt of waar het onderzoek plaatsvindt; dat hoor je bij je uitnodiging.

Wat de regeling toevoegt

De Regeling aanstellingseisen politie 2023 maakt het onderzoek concreter. Het psychologisch onderzoek bestaat volgens artikel 9 uit drie onderdelen: een psychologisch interview met een lijst van ingrijpende gebeurtenissen, een persoonlijkheidsvragenlijst en een praktijksimulatie. De psycholoog beoordeelt de drie onderdelen in samenhang en geeft per competentie een score op een vijfpuntsschaal. Het onderzoek staat onder verantwoordelijkheid van een psycholoog die is aangesloten bij het NIP, de beroepsvereniging van psychologen. Sinds 2 oktober 2024 bepaalt de regeling (artikel 12, lid 4) dat je onderzoeksdossier twee jaar wordt bewaard.

Die "lijst van ingrijpende gebeurtenissen" verklaart waarom het gesprek over je levenservaringen gaat. De psycholoog wil weten wat je hebt meegemaakt en, belangrijker, hoe je daarmee bent omgegaan. Dat zegt veel over hoe je straks reageert op de zware dingen die je als agent tegenkomt.

Competenties per opleidingsniveau

Hier zit het grootste verschil tussen de mbo 4-opleiding en de bachelorroutes. De regeling noemt in bijlage 1 per opleiding een vaste set competenties, elk met een minimumscore. Voor de bachelorroutes verschilt die set per vakgebied:

Mbo 4-opleiding Bachelor (vakgebied GGP) Bachelor (Tactische Opsporing) Bachelor (Leiding)
Stressbestendigheid (min. 3) Stressbestendigheid (min. 3) Stressbestendigheid (min. 3) Stressbestendigheid (min. 3)
Oordeelsvorming (min. 3) Oordeelsvorming (min. 3) Oordeelsvorming (min. 3) Oordeelsvorming (min. 3)
Zelfreflectie (min. 2) Leervermogen (min. 3) Leervermogen (min. 2) Zelfreflectie (min. 3)
Samenwerken (min. 2) Netwerkvaardigheid (min. 2) Creativiteit (min. 2) Mensgericht leidinggeven (min. 3)
Sociale vaardigheid (min. 2) Coachen (min. 3) Kwaliteitsgerichtheid (min. 2) Sociale vaardigheid (min. 2)
Gezag (min. 2) Initiatief (min. 2) Netwerkvaardigheid (min. 3) Verandergerichtheid (min. 2)
Initiatief (min. 2) Overtuigingskracht (min. 2) Overtuigingskracht (min. 2) Overtuigingskracht (min. 2)

GGP staat voor Gebiedsgebonden Politiezorg, het werk in de wijk en op straat. Tactische Opsporing is het rechercheterrein. Het vakgebied Leiding hoort bij de bachelor Politieleider. Daarnaast noemt de regeling een minimale totaalscore (somscore) per niveau, en een negatief advies volgt als je totaal te laag is of als je op één competentie onder het minimum zit.

Wat je hieruit kunt halen: stressbestendigheid en oordeelsvorming hebben op elk niveau een minimum van 3; bij de bachelorroutes geldt dat ook voor een of twee andere competenties. Bij de bachelorroutes wordt daarnaast meer gekeken naar je vermogen om anderen te beïnvloeden, te coachen of leiding te geven en netwerken te bouwen. De regeling is sinds 2023 twee keer gewijzigd; de genoemde minimumscores volgen de huidige versie. De politie licht de precieze toepassing niet op haar wervingssite toe.

Hoe het onderzoek ongeveer verloopt

Op basis van de officiële beschrijving ziet een onderzoek er grofweg zo uit. De details kunnen per lichting en locatie verschillen.

Vooraf: de persoonlijkheidsvragenlijst. Je beantwoordt een lange reeks stellingen over hoe je bent, denkt en reageert. Er zijn geen goede of foute antwoorden in de gewone zin. Welke vragenlijst de politie gebruikt, maakt ze niet bekend, maar veel persoonlijkheidsvragenlijsten bevatten controles op inconsistent of overdreven positief antwoorden. Bovendien gebruikt de psycholoog je antwoorden als basis voor het gesprek, dus wie strategisch invult, moet dat daarna ook nog waarmaken. Lees meer over hoe zulke vragenlijsten werken in het artikel over de OPQ-persoonlijkheidsvragenlijst en het verschil tussen capaciteiten- en persoonlijkheidstests.

Het gesprek met de psycholoog. Dit is geen sollicitatiegesprek over je cv. De psycholoog vraagt door op je vragenlijst ("Je geeft aan dat je snel geïrriteerd raakt als iets niet volgens plan gaat. Kun je een voorbeeld geven?") en op belangrijke gebeurtenissen in je leven. Verwacht vragen over hoe je bent opgegroeid, hoe je omgaat met tegenslag, wat je hebt geleerd van een moeilijke periode en hoe je omgeving je zou omschrijven.

Het rollenspel. Je krijgt een situatie voorgelegd en voert een gesprek met een acteur, terwijl een assessor observeert. Het draait om hoe je reageert als de emoties oplopen. Een uitgebreide uitleg met voorbeeldscenario's staat in het artikel over het politie-rollenspel.

De uitslag. Binnen vijf werkdagen hoor je of je door bent. Bij een positieve uitslag volgen de medische keuring en het programma Bewust Blauw. Bij een negatieve uitslag krijg je het eindrapport van de psycholoog met je scores per onderdeel, en stopt de selectie.

Twee uitgewerkte voorbeelden

Voorbeeld 1: een vraag over tegenslag. De psycholoog vraagt: "Vertel eens over een periode waarin het niet goed ging." Een zwak antwoord is "Eigenlijk heb ik nooit echt tegenslag gehad" of een verhaal waarin alles de schuld van anderen was. Een sterker antwoord beschrijft eerlijk wat er gebeurde, wat het met je deed, wat je toen hebt gedaan en wat je er nu anders aan zou doen. Je hoeft geen heldenverhaal te vertellen. Zelfreflectie is bij de mbo 4-opleiding letterlijk een competentie die wordt gescoord.

Voorbeeld 2: doorvragen op de vragenlijst. Stel, je hebt aangegeven dat je het moeilijk vindt om nee te zeggen. De psycholoog vraagt hoe dat zich uit. Ontkennen ("Zo bedoelde ik het niet") werkt tegen je, want dan klopt je beeld niet meer. Beter is een voorbeeld geven en vertellen hoe je ermee omgaat: "Op mijn werk zei ik vaak ja tegen extra diensten. Ik merk nu dat ik eerst vraag wat er precies nodig is voordat ik toezeg."

Toets je kennis

De volgende vragen gaan over de procedure en over situaties die in het onderzoek aan bod kunnen komen. Ze zijn zelf geschreven op basis van de bronnen onderaan.

Oefenvraag 1

Welke onderdelen noemt de Regeling aanstellingseisen politie 2023 voor het psychologisch onderzoek?

  • A. Een capaciteitentest, een sporttest en een gesprek
  • B. Een psychologisch interview met een lijst van ingrijpende gebeurtenissen, een persoonlijkheidsvragenlijst en een praktijksimulatie
  • C. Een groepsdiscussie, een presentatie en een vragenlijst
  • D. Alleen een gesprek met een psycholoog

Antwoord: B. Dat zijn letterlijk de drie onderdelen uit artikel 9 van de regeling. De capaciteitentest en de sporttest zijn aparte stappen eerder in de selectie.

Oefenvraag 2

Welke twee competenties hebben op elk opleidingsniveau de hoogste minimumscore?

  • A. Samenwerken en initiatief
  • B. Gezag en overtuigingskracht
  • C. Stressbestendigheid en oordeelsvorming
  • D. Creativiteit en leervermogen

Antwoord: C. Voor zowel de mbo 4-opleiding als de bachelorroutes noemt de regeling een minimumscore van 3 voor stressbestendigheid en oordeelsvorming. Bij de bachelorroutes geldt dat minimum ook voor een of twee andere competenties, maar alleen stressbestendigheid en oordeelsvorming hebben het op elk niveau.

Oefenvraag 3

Je krijgt een negatieve uitslag. Wat kun je volgens de regeling doen?

  • A. Niets, de uitslag is definitief en zonder toelichting.
  • B. Direct een nieuw onderzoek aanvragen bij dezelfde psycholoog.
  • C. Een toelichtend gesprek aanvragen en daarna eventueel een herbeoordeling door een andere psycholoog.
  • D. De volgende week opnieuw solliciteren.

Antwoord: C. De regeling geeft je recht op een toelichtend gesprek. Vind je dat er fouten in de procedure of feitelijke onjuistheden zijn, dan kun je binnen zes weken na dat gesprek een onderbouwde herbeoordeling vragen, die door een andere psycholoog wordt gedaan. Opnieuw solliciteren kan volgens de politie pas na minimaal een jaar.

Oefenvraag 4

De psycholoog vraagt naar een situatie waarin je een fout hebt gemaakt. Welk antwoord laat de meeste zelfreflectie zien?

  • A. "Ik maak eigenlijk zelden fouten, ik ben heel precies."
  • B. "Ik had een afspraak met een klant vergeten. Ik heb meteen gebeld, mijn excuses aangeboden en sindsdien zet ik alles direct in mijn agenda."
  • C. "Mijn leidinggevende gaf me te veel werk, dus het was niet echt mijn fout."
  • D. "Dat weet ik niet meer, het was niet zo belangrijk."

Antwoord: B. Je benoemt de fout, neemt verantwoordelijkheid, herstelt wat je kunt en laat zien wat je hebt geleerd. A klinkt ongeloofwaardig, C schuift de schuld af en D ontwijkt de vraag.

Eerlijk advies: zo bereid je je voor

De psycholoog van de politie geeft zelf drie tips: blijf dicht bij jezelf en speel geen rol, denk vooraf na over je sterke punten en valkuilen, en zeg niet wat je denkt dat ze willen horen. Dat sluit aan bij wat ik in de praktijk zie. Kandidaten die afvallen, doen dat zelden omdat ze een zwak punt hebben. Ze vallen af omdat hun verhaal niet klopt, of omdat ze geen zicht hebben op hun eigen gedrag.

Concreet:

  • Maak een eerlijke zelfanalyse. Schrijf drie sterke punten en drie valkuilen op, elk met een concreet voorbeeld uit je leven. Vraag twee mensen die je goed kennen of ze dat herkennen.
  • Denk na over belangrijke gebeurtenissen. Welke momenten hebben je gevormd? Hoe ging je ermee om? Je hoeft niets te delen waar je niet klaar voor bent, maar een gesprek over ingrijpende gebeurtenissen hoort officieel bij het onderzoek.
  • Vul de vragenlijst consistent en spontaan in. Lees elke stelling goed, maar denk niet te lang na. Je eerste reactie is meestal de eerlijkste.
  • Oefen het gesprek hardop. Laat iemand doorvragen op je voorbeelden. Veel vragen lijken op die uit het artikel over sollicitatievragen bij de politie, maar gaan dieper.
  • Ken het werk. Je motivatie wordt geloofwaardiger als je weet wat politiewerk inhoudt, inclusief de zware kanten. Daar gaat Bewust Blauw later ook over.

Veelgemaakte fouten

  • Een perfect plaatje schetsen. Niemand is altijd geduldig, nooit gestrest en overal goed in.
  • Je vragenlijst strategisch invullen en daarna in het gesprek iets anders vertellen.
  • Alleen voorbeelden uit één levensdomein geven, bijvoorbeeld alleen werk, terwijl de psycholoog een totaalbeeld wil.
  • Het rollenspel zien als toneel. De assessor kijkt naar jouw natuurlijke reactie, niet naar acteerwerk.

Voorbereidingsplan van twee weken

Week 1: schrijf je zelfanalyse en bespreek die met twee vertrouwde mensen. Zet vijf situaties op papier waarin je onder druk stond, een conflict had, een fout maakte, samenwerkte of de leiding nam. Werk ze uit volgens situatie, taak, actie en resultaat.

Week 2: oefen het gesprek hardop met iemand die doorvraagt. Oefen ook een paar rollenspelsituaties en bekijk de uitleg over situational judgement tests om je oordeelsvorming in werksituaties te trainen. Wil je weten welke andere tests bij je profiel passen, kijk dan op vind de juiste test. Slaap de nacht voor het onderzoek goed en ga uitgerust naar binnen.

Veelgestelde vragen

Uit welke onderdelen bestaat het psychologisch onderzoek van de politie?

De politie noemt twee onderdelen: een gesprek met een psycholoog aan de hand van een vragenlijst die je vooraf invult, en een rollenspel met een assessor en een acteur. De Regeling aanstellingseisen politie 2023 noemt als onderdelen een psychologisch interview met een lijst van ingrijpende gebeurtenissen, een persoonlijkheidsvragenlijst en een praktijksimulatie.

Op welke competenties word je beoordeeld?

Dat verschilt per opleidingsniveau. Voor de mbo 4-opleiding noemt de regeling onder meer stressbestendigheid, oordeelsvorming, zelfreflectie, samenwerken, sociale vaardigheid, gezag en initiatief. Voor de bachelorroutes geldt per vakgebied een eigen set, met onder meer leervermogen, netwerkvaardigheid, coachen of mensgericht leidinggeven, en overtuigingskracht.

Wanneer hoor ik de uitslag van het psychologisch onderzoek?

Volgens de politie krijg je de uitslag binnen vijf werkdagen. Is die negatief, dan ontvang je ook het eindrapport van de psycholoog met je scores per onderdeel.

Kan ik bezwaar maken tegen een negatieve uitslag?

De regeling geeft je het recht om een toelichtend gesprek met de verantwoordelijke psycholoog aan te vragen. Vind je dat er fouten in de procedure of feitelijke onjuistheden zijn, dan kun je binnen zes weken na dat gesprek een onderbouwde herbeoordeling vragen, die door een andere psycholoog wordt gedaan. Vraag je recruiter hoe je dat in jouw geval aanvraagt.

Hoe lang moet ik wachten na een afwijzing bij het psychologisch onderzoek?

Minimaal een jaar. De politie raadt aan die tijd te gebruiken om te werken aan de competenties waarop je onvoldoende scoorde, zodat je bij een volgende poging sterker staat.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen