Logisch denken oefenen en trainen: 8 vragen met uitleg

Moet je binnenkort een capaciteitentest of assessment maken en wil je logisch denken oefenen? Dan heb je vooral twee dingen nodig: weten welke vraagtypen je kunt verwachten, en veel oefenen met die vragen onder tijdsdruk. In dit artikel lees je wat logisch denken in een test precies inhoudt, krijg je acht oefenvragen met uitgewerkte antwoorden en een trainingsschema van vier weken dat naast werk of studie past.

Wat is logisch denken in een test?

Logisch denken is het vermogen om uit gegeven informatie conclusies te trekken die echt kloppen, zonder er zelf iets bij te verzinnen. In een capaciteitentest wordt dat op een paar vaste manieren getoetst:

  • Deductief redeneren: je krijgt uitspraken en bepaalt welke conclusie daar zeker uit volgt. Lees meer in onze gids over deductief redeneren.
  • Syllogismen: een bijzondere vorm van deductie met uitspraken als "alle", "sommige" en "geen". Zie onze uitleg over syllogisme-vragen.
  • Inductief redeneren: je ontdekt een regel in een reeks getallen, letters of figuren en voorspelt het volgende element. Meer hierover in de gids over inductief redeneren.
  • Ordenen en rangschikken: je zet personen of objecten in de juiste volgorde op basis van een aantal voorwaarden.
  • Kritisch redeneren: je beoordeelt een argument. Welke aanname zit erin, en volgt de conclusie echt uit de informatie? Zie ook kritisch redeneren.

Welke vraagtypen je precies krijgt, hangt af van de werkgever en het testbureau. Staat in je uitnodiging welk bureau of welke test het is, oefen dan zo veel mogelijk met dat format.

Kun je logisch denken trainen?

Het eerlijke antwoord: je kunt vooral beter worden in de vragen die je oefent, en dat is precies wat je voor een test nodig hebt.

Onderzoek naar herhaald testen bij selectie, zoals de meta-analyse van Hausknecht en collega's uit 2007, laat zien dat kandidaten gemiddeld hoger scoren als ze een cognitieve test opnieuw maken. Een deel van je score hangt dus af van hoe goed je de testvorm kent: de instructies, de vraagtypen en het tempo.

Tegelijk is er weinig bewijs dat algemene breintraining je denkvermogen breed verbetert. Een uitgebreide review van Simons en collega's uit 2016 vond dat mensen wel beter worden in de getrainde taken zelf, maar dat die winst nauwelijks doorwerkt naar andere taken of het dagelijks leven. De les voor jou: puzzels en apps zijn prima als ontspanning, maar als je je wilt voorbereiden op een test, oefen dan met de vraagtypen uit die test.

8 oefenvragen logisch denken

Probeer elke vraag in ongeveer een minuut te beantwoorden. Lees daarna de uitleg, ook als je het goed had: de uitleg laat zien waarom de andere opties niet kloppen.

Vraag 1

Alle analisten bij bureau Noord werken met Excel. Sommige Excel-gebruikers bij bureau Noord werken ook met Python. Sanne is analist bij bureau Noord.

Welke conclusie is zeker juist?

A. Sanne werkt met Python. B. Sanne werkt met Excel. C. Sanne werkt niet met Python. D. Alle Python-gebruikers bij bureau Noord zijn analist.

Antwoord: B. Alle analisten werken met Excel en Sanne is analist, dus Sanne werkt met Excel. Of zij ook Python gebruikt, is niet te bepalen: "sommige Excel-gebruikers" zegt niets over Sanne specifiek. Daarom vallen A en C af. D draait de uitspraken om en volgt nergens uit.

Vraag 2

Geen enkele vergadering op vrijdag duurt langer dan een uur. Alle teamoverleggen zijn vergaderingen op vrijdag.

Welke conclusie volgt?

A. Geen enkel teamoverleg duurt langer dan een uur. B. Sommige teamoverleggen duren langer dan een uur. C. Alle vergaderingen op vrijdag zijn teamoverleggen. D. Alleen teamoverleggen duren korter dan een uur.

Antwoord: A. Teamoverleggen vallen volledig binnen de groep vrijdagvergaderingen, en geen enkele vrijdagvergadering duurt langer dan een uur. B is in strijd met de uitspraken. C draait de tweede uitspraak om. D gaat over andere vergaderingen, waarover niets bekend is.

Vraag 3

Welk getal komt op de plaats van het vraagteken?

3, 6, 11, 18, 27, ?

A. 36 B. 38 C. 39 D. 40

Antwoord: B. De verschillen tussen de getallen zijn 3, 5, 7 en 9: steeds 2 meer. Het volgende verschil is 11, dus 27 + 11 = 38.

Vraag 4

Welk getal komt op de plaats van het vraagteken?

2, 6, 4, 12, 10, 30, ?

A. 28 B. 32 C. 60 D. 90

Antwoord: A. De reeks wisselt twee bewerkingen af: keer 3, min 2. Dus 2 × 3 = 6, 6 − 2 = 4, 4 × 3 = 12, 12 − 2 = 10, 10 × 3 = 30, en dan 30 − 2 = 28. Wie alleen naar de laatste stap kijkt, kiest snel 90, maar dan mis je het wisselpatroon.

Vraag 5

Vijf collega's komen op maandag na elkaar binnen: Ahmed, Bram, Chloé, Daan en Eva. Je weet het volgende:

  • Eva komt als eerste binnen.
  • Bram komt als laatste binnen.
  • Chloé komt direct na Daan binnen.
  • Daan komt niet als tweede binnen.

Wie komt als tweede binnen?

A. Ahmed B. Chloé C. Daan D. Dat is niet te bepalen.

Antwoord: A. Eva staat op plek 1 en Bram op plek 5. Ahmed, Chloé en Daan verdelen plek 2, 3 en 4. Daan kan niet op plek 2 staan, en Chloé moet direct na Daan komen, dus Daan staat op plek 3 en Chloé op plek 4. Dan blijft voor Ahmed alleen plek 2 over.

Vraag 6

Als de server overbelast is, stijgt de responstijd boven de 2 seconden. Vandaag is de responstijd de hele dag 1,5 seconde gebleven.

Wat volgt hieruit?

A. De server was vandaag overbelast. B. De server was vandaag niet overbelast. C. De responstijd stijgt morgen boven de 2 seconden. D. Dat is niet te bepalen.

Antwoord: B. De regel zegt: overbelast leidt altijd tot een responstijd boven 2 seconden. Die hoge responstijd deed zich niet voor, dus de server kan niet overbelast zijn geweest. Deze redenering heet in de logica modus tollens. A is in strijd met de regel en over morgen (C) zegt de informatie niets.

Vraag 7

Als het regent, is de weg nat. De weg is nat.

Wat volgt hieruit?

A. Het regent. B. Het regent niet. C. Uit deze twee uitspraken volgt niet met zekerheid of het regent. D. De weg is altijd nat.

Antwoord: C. De regel zegt alleen dat regen leidt tot een natte weg, niet dat een natte weg alleen door regen komt. De weg kan ook nat zijn door een sproeiwagen of een gesprongen leiding. A kiezen is een klassieke denkfout: het omdraaien van een als-dan-uitspraak. B en D volgen evenmin.

Vraag 8

"Ons filiaal in Utrecht verkoopt meer dan ons filiaal in Zwolle. Het personeel in Utrecht moet dus beter getraind zijn."

Op welke aanname rust deze conclusie?

A. Training is de belangrijkste oorzaak van het verschil in verkoop tussen de twee filialen. B. Utrecht heeft meer inwoners dan Zwolle. C. Het filiaal in Zwolle heeft minder personeel. D. Beide filialen hebben dezelfde openingstijden.

Antwoord: A. De spreker gaat van "meer verkoop" naar "beter getraind". Dat werkt alleen als je aanneemt dat training het verschil verklaart. B en C zijn juist andere mogelijke verklaringen voor het verschil en verzwakken het argument eerder. D is niet nodig om de conclusie te trekken.

Wil je meer vragen van dit type? Op ons blog vind je nog meer logisch redeneren oefenvragen, en op de hoofdsite kun je abstract redeneren oefenen met tijdsdruk en uitleg bij elke vraag.

Zo pak je een logische vraag aan

  1. Lees eerst de vraag. Moet je een zekere conclusie vinden, een patroon, een volgorde of een aanname? Dat bepaalt hoe je de informatie leest.
  2. Let op signaalwoorden. "Alle", "sommige", "geen", "alleen", "als ... dan". Eén woord verandert de betekenis van een hele uitspraak.
  3. Gebruik alleen de gegeven informatie. Een optie kan in het echt waar zijn en toch fout, omdat ze niet uit de tekst volgt.
  4. Teken het uit. Bij ordeningsvragen helpt een rijtje met vakjes, bij syllogismen een paar cirkels.
  5. Controleer je antwoord op alle voorwaarden. Vooral bij ordenen mis je anders snel één regel.
  6. Ga door als je vastloopt. Kies de beste optie die overblijft en ga naar de volgende vraag. Bij de meeste tests levert een lege vraag niets op.

Trainingsschema van vier weken

Dit schema gaat uit van vier of vijf sessies per week van 20 tot 30 minuten.

Week 1: nulmeting en basis. Maak één getimede oefentest om te zien waar je staat. Noteer per fout welk vraagtype het was. Oefen daarna zonder tijdsdruk met als-dan-regels, syllogismen en eenvoudige reeksen, zodat je de denkstappen leert.

Week 2: vraagtypen verdiepen. Wissel deductieve en inductieve vragen per sessie af. Leg na elke vraag die je fout had in één zin uit waar het misging: verkeerd gelezen, patroon gemist of een conclusie die niet zeker was.

Week 3: tijdsdruk toevoegen. Oefen met een timer en het format van je echte test. Bepaal hoe lang je maximaal aan één vraag besteedt voordat je doorgaat. Herhaal de vraagtypen waar je in week 1 en 2 de meeste fouten maakte.

Week 4: simulatie. Maak minstens twee volledige oefentests onder realistische omstandigheden: rustige ruimte, zelfde soort apparaat als bij de echte test, geen onderbrekingen. Analyseer dezelfde dag waar je punten verloor.

Verspreid je oefening over de weken. Korte sessies op meerdere dagen werken beter dan alles op de avond voor de test proberen in te halen.

Veelgemaakte fouten

Waarschijnlijk verwarren met zeker. Bij deductieve vragen zoek je wat zeker volgt. In vraag 1 is het best mogelijk dat Sanne Python gebruikt, maar zeker is het niet.

Een als-dan-uitspraak omdraaien. "Als A, dan B" betekent niet "als B, dan A". Vraag 7 laat zien hoe makkelijk je daarin trapt.

Eigen kennis gebruiken. In een test telt alleen wat er staat. Wat je zelf weet over het onderwerp, moet je even parkeren.

Te snel kiezen bij makkelijke vragen. Juist bij vragen die simpel lijken, sla je een voorwaarde over. Lees elke vraag even zorgvuldig.

Alleen één vraagtype oefenen. Als je alleen getallenreeksen doet, schrik je van een ordeningsvraag. Oefen breed, met nadruk op wat in jouw test voorkomt.

Geen foutenanalyse. Alleen meer vragen maken helpt minder dan begrijpen waarom je iets fout had. Neem na elke sessie vijf minuten voor je fouten.

Logisch denken in het dagelijks leven

Naast gerichte testoefening kun je een paar gewoonten aanleren die je redeneren scherper maken. Ze vervangen geen testoefening, maar ze helpen je wel om nauwkeuriger te lezen en te denken.

  • Vraag je bij een conclusie af waarop die rust. Wat is de aanname, en klopt die?
  • Zoek een alternatieve verklaring. Als iemand zegt dat A de oorzaak van B is, bedenk wat B nog meer kan verklaren, zoals in vraag 8.
  • Lees opiniestukken kritisch. Welke argumenten worden gegeven, en volgt de conclusie echt?
  • Leg iets uit aan een ander. Als je een redenering niet helder kunt uitleggen, zit er vaak een gat in.

Veelgestelde vragen

Kun je logisch denken echt trainen?

Je kunt vooral beter worden in de vraagtypen die je oefent. Onderzoek naar herhaald testen laat zien dat kandidaten gemiddeld hoger scoren als ze een testvorm al kennen. Algemene breintraining zorgt daarentegen nauwelijks voor brede verbetering, dus oefen gericht met het soort vragen dat je in je test krijgt.

Hoe lang duurt het voordat ik verbetering merk?

Dat verschilt per persoon en per vraagtype. De meeste winst zit in de eerste oefensessies, omdat je dan de vraagvormen en de tijdsdruk leert kennen. Daarna gaat het vooral om je fouten analyseren en je tempo verhogen.

Heb ik een wiskundige achtergrond nodig om logisch te kunnen redeneren?

Nee. Voor deductieve en verbale logicavragen heb je geen wiskunde nodig, alleen nauwkeurig lezen. Bij getallenreeksen helpt basisrekenen, zoals optellen, vermenigvuldigen en het herkennen van verschillen tussen getallen.

Is logisch denken hetzelfde als intelligentie?

Nee. Logisch redeneren is een onderdeel van wat intelligentietests en capaciteitentests meten, naast bijvoorbeeld verbaal en numeriek vermogen. Een hogere score op een logische test na oefening betekent dat je beter bent geworden in dat type vragen, niet dat je IQ is veranderd.

Wat is het verschil tussen deductief en inductief redeneren?

Bij deductief redeneren trek je een conclusie die zeker volgt uit gegeven uitspraken. Bij inductief redeneren ontdek je een regel of patroon uit voorbeelden, zoals bij getallenreeksen of figurenreeksen. In capaciteitentests kom je beide vormen tegen.

Hoeveel tijd per dag moet ik oefenen?

Korte, regelmatige sessies werken beter dan een lange sessie vlak voor de test. Een vaste sessie van 20 tot 30 minuten op een paar dagen per week is voor de meeste mensen goed vol te houden.

Bereid je voor met Assessment-Training.com

Wil je gericht en onder tijdsdruk oefenen? Met het Alle Testen Pakket oefen je logisch, abstract, numeriek en verbaal redeneren met uitleg bij elke vraag. Begin anders met de logisch redeneren testgids voor een overzicht van de testvormen.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen