Kritisch redeneren vragen: aanpak en oefenvragen

Bij kritisch redeneren gaat het niet om wat er in een tekst staat, maar om hoe goed een redenering is. Je zoekt naar verborgen aannames, beoordeelt of een conclusie echt volgt en bepaalt welke informatie een argument sterker of zwakker maakt. In dit artikel leer je hoe een argument in elkaar zit, welke vraagtypen je kunt verwachten en hoe je ze stap voor stap oplost. Daarna oefen je met zeven eigen vragen met uitleg.

Wat zijn kritisch redeneren vragen?

Kritisch redeneren vragen laten je een kort argument of een stelling zien. Daarna beoordeel je die redenering. Je komt ze tegen in tests voor kritisch denken, zoals de Watson-Glaser, maar ook als onderdeel van bredere verbale tests en in selecties voor functies waarin je veel moet analyseren en adviseren, zoals juridische functies, consultancy en beleid.

Het verschil met gewoon verbaal redeneren is subtiel maar belangrijk. Bij verbaal redeneren vraag je je af of iets waar, onwaar of niet te zeggen is op basis van de tekst. Bij kritisch redeneren vraag je je af of de redenering deugt.

Hoe een argument in elkaar zit

Elk argument bestaat uit drie onderdelen:

Onderdeel	Wat het is	Herkenbaar aan
Premisse	De informatie of het bewijs dat wordt gegeven	omdat, aangezien, uit onderzoek blijkt
Conclusie	Wat de schrijver wil aantonen	dus, daarom, het is duidelijk dat
Aanname	Het onuitgesproken stuk dat premisse en conclusie verbindt	staat er niet, je moet het zelf vinden

Uitgewerkt voorbeeld

"Onze concurrent heeft zijn prijzen met tien procent verlaagd. We moeten onze prijzen daarom ook verlagen, anders verliezen we klanten."

Premisse: de concurrent verlaagde zijn prijzen.
Conclusie: wij moeten ook verlagen.
Aanname: klanten kiezen vooral op prijs en stappen over als wij duurder zijn.

Test de aanname door haar te ontkennen: "Klanten letten nauwelijks op prijs." Dan valt de redenering om. Dat bewijst dat je de juiste aanname te pakken hebt. Deze ontkenningstest is de snelste manier om bij aannamevragen tussen twee opties te kiezen.

De vraagtypen

Aanname herkennen

"Welke aanname ligt aan dit argument ten grondslag?" Je zoekt het ontbrekende stuk. Het juiste antwoord is meestal bescheiden geformuleerd. Een aanname hoeft alleen maar nodig te zijn, niet voldoende.

Conclusie of inferentie beoordelen

"Welke conclusie volgt uit de informatie?" Het juiste antwoord volgt met zekerheid uit de gegeven informatie. Opties die net te ver gaan of iets toevoegen, vallen af. Strikt logische varianten hiervan, zoals syllogismen, worden uitgebreider behandeld bij syllogismevragen en deductief redeneren.

Versterken en verzwakken

"Welke informatie versterkt of verzwakt het argument het meest?" Hier mag nieuwe informatie in de antwoorden staan. Je kiest de optie die de aanname het sterkst ondersteunt of juist ondergraaft. Bij oorzaak-gevolgredeneringen werkt een alternatieve verklaring vaak het sterkst als verzwakker.

Argumenten beoordelen

Je krijgt een vraag met een ja of nee-standpunt en een argument. Je beoordeelt of het argument sterk is: belangrijk en direct relevant voor de vraag. Een argument is zwak als het niet over de kern gaat, alleen op gevoel of gewoonte steunt of een detail uitvergroot.

Drogredenen herkennen

Je herkent de fout in een redenering. Zes drogredenen die je vaak tegenkomt:

Drogreden	Voorbeeld	Wat er mis is
Op de man spelen	Haar plan deugt niet, ze is nog maar net in dienst	Je beoordeelt de persoon, niet het argument
Overhaaste generalisatie	Twee klanten klaagden, dus niemand vindt het product goed	Te weinig gevallen voor een algemene conclusie
Valse tegenstelling	Of we bezuinigen hard, of we gaan failliet	Er zijn meer mogelijkheden
Cirkelredenering	Hij is betrouwbaar, want hij zegt altijd de waarheid	De conclusie zit al in de premisse
Hellend vlak	Als we één uitzondering maken, wil straks iedereen er een	Een kettingreactie zonder onderbouwing
Onterecht autoriteitsargument	Een bekende acteur zegt dat dit dieet werkt	De autoriteit is geen deskundige op dit terrein

Stappenplan

Zoek de conclusie. Wat wil de schrijver dat je gelooft? Lees signaalwoorden als "dus" en "daarom".
Zoek de premissen. Op welk bewijs rust de conclusie?
Benoem de sprong. Welke stap zet de schrijver zonder het te zeggen? Dat is de aanname en vaak ook het zwakke punt.
Lees de vraag precies. Wordt er gevraagd naar een aanname, een versterker, een verzwakker of de fout? Een antwoord kan juist zijn voor het ene type en fout voor het andere.
Beoordeel elke optie tegen de sprong. Raakt de optie de verbinding tussen premisse en conclusie, of gaat ze over iets anders?
Gebruik de ontkenningstest bij twijfel over een aanname.

Snelle technieken

Let op de reikwijdte. Een argument over één afdeling wordt niet verzwakt door informatie over een ander bedrijf.
Zoek bij oorzaak en gevolg naar een alternatieve verklaring. Gebeurde er tegelijk nog iets anders dat het effect kan verklaren?
Wantrouw extreme opties bij aannamevragen. Woorden als "altijd" of "alle" maken een aanname vaak sterker dan nodig.
Laat je eigen mening buiten de deur. Een argument waar je het mee eens bent, kan logisch zwak zijn.

Oefenvragen

Gebruik bij elke vraag alleen de gegeven informatie.

Oefenvraag 1

"Sinds de bibliotheek in het centrum ook op zondag open is, komen er duidelijk meer studenten. De gemeente moet de zondagopening daarom invoeren bij alle vestigingen in de stad."

Welke aanname ligt aan dit argument ten grondslag?

A. Studenten geven de voorkeur aan zondag boven zaterdag.
B. De andere vestigingen zullen op zondag ook extra bezoekers trekken.
C. De bibliotheek in het centrum heeft te weinig personeel.
D. Studenten lenen meer boeken dan andere bezoekers.

Antwoord: B. De conclusie gaat over alle vestigingen, het bewijs alleen over het centrum. De redenering werkt alleen als het effect elders ook optreedt. Ontken B en het argument valt om. A, C en D zijn voor de redenering niet nodig.

Oefenvraag 2

"Na de invoering van een vierdaagse werkweek daalde het ziekteverzuim op de afdeling klantenservice met een derde. De vierdaagse werkweek verlaagt dus het ziekteverzuim."

Welke informatie verzwakt dit argument het meest?

A. De medewerkers waren positief over de vierdaagse werkweek.
B. In dezelfde periode daalde het ziekteverzuim op afdelingen zonder vierdaagse werkweek even sterk.
C. De afdeling klantenservice heeft veertig medewerkers.
D. Ook andere bedrijven experimenteren met een vierdaagse werkweek.

Antwoord: B. Als het verzuim overal even sterk daalde, ook zonder vierdaagse werkweek, ligt een andere verklaring voor de hand, zoals een mild griepseizoen. A versterkt het argument eerder, C en D zijn niet relevant voor het verband.

Oefenvraag 3

"Een supermarktketen zet gezonde snacks bij de kassa in plaats van snoep. De keten verwacht dat klanten daardoor vaker voor een gezonde snack kiezen."

Welke informatie versterkt deze verwachting het meest?

A. Gezonde snacks zijn gemiddeld iets duurder dan snoep.
B. In een proef in tien filialen steeg de verkoop van gezonde snacks bij de kassa, terwijl die in vergelijkbare filialen zonder aanpassing gelijk bleef.
C. Klanten staan gemiddeld enkele minuten in de rij bij de kassa.
D. Veel klanten zeggen in enquêtes dat ze gezonder willen eten.

Antwoord: B. Dit is direct bewijs voor het effect, met een vergelijkingsgroep die andere verklaringen uitsluit. D ondersteunt de verwachting een beetje, maar zeggen is niet doen. A verzwakt eerder, C zegt niets over de keuze.

Oefenvraag 4

"Je kunt de analyse van Mark over de begroting negeren. Hij is pas twee maanden in dienst."

Welke drogreden wordt hier gebruikt?

A. Cirkelredenering
B. Op de man spelen
C. Hellend vlak
D. Valse tegenstelling

Antwoord: B. Het argument gaat over Mark als persoon, namelijk zijn korte dienstverband, en niet over de inhoud van zijn analyse. Of die analyse klopt, wordt helemaal niet besproken.

Oefenvraag 5

"Twee klanten hebben geklaagd over de nieuwe app. De app is dus niet populair bij onze klanten."

Welke drogreden wordt hier gebruikt?

A. Overhaaste generalisatie
B. Onterecht autoriteitsargument
C. Cirkelredenering
D. Hellend vlak

Antwoord: A. Op basis van twee klachten wordt een conclusie getrokken over alle klanten. Zonder te weten hoeveel klanten de app gebruiken en tevreden zijn, is die sprong niet te maken.

Oefenvraag 6

"Alle medewerkers die de veiligheidstraining hebben afgerond, mogen in het laboratorium werken. Sanne is medewerker en mag niet in het laboratorium werken."

Welke conclusie volgt met zekerheid?

A. Sanne heeft de veiligheidstraining niet afgerond.
B. Sanne heeft de training afgerond maar is gezakt voor de toets.
C. Wie de training niet heeft afgerond, mag nooit in het laboratorium werken.
D. Sanne werkt op een andere afdeling.

Antwoord: A. Als Sanne de training had afgerond, zou ze in het laboratorium mogen werken. Dat mag ze niet, dus heeft ze de training niet afgerond. C is de omgekeerde regel, die niet uit de tekst volgt. B is in strijd met A en D is niet te zeggen.

Oefenvraag 7

Vraag: "Moet het bedrijf alle interne vergaderingen beperken tot dertig minuten?"

Welk argument is het sterkst?

A. Ja, want veel medewerkers vinden lange vergaderingen saai.
B. Ja, want een interne meting liet zien dat besluiten vrijwel altijd in het eerste halfuur vallen en dat de rest van de tijd vooral uit herhaling bestaat.
C. Nee, want vergaderingen duurden vroeger ook langer dan een halfuur.
D. Nee, want sommige collega's vergaderen graag.

Antwoord: B. Dit argument is belangrijk en direct relevant: het laat zien dat de extra tijd weinig oplevert. A en D steunen op voorkeur en gevoel, C op gewoonte. Die zeggen niets over het effect van de maatregel.

Veelgemaakte fouten

Een premisse aanzien voor een aanname. Wat in de tekst staat, is geen aanname. Een aanname is per definitie onuitgesproken.
Een versterker kiezen bij een verzwakkervraag. Lees de vraag twee keer, zeker onder tijdsdruk.
Eigen kennis toevoegen. Een optie die in het echt waar is, maar niets met de redenering te maken heeft, is fout.
Te sterke aannames kiezen. "Alle klanten kiezen altijd op prijs" is sterker dan nodig. "Klanten kiezen vooral op prijs" is genoeg.
Argumenten beoordelen op je eigen mening. Je beoordeelt de kwaliteit van het argument, niet of je het met de conclusie eens bent.

Kort oefenplan

Week	Focus	Aanpak
1	Argumentstructuur	Ontleed dagelijks vijf korte argumenten uit krant of nieuwssite in premisse, conclusie en aanname. Maak daarnaast tien vragen zonder timer.
2	Vraagtypen	Oefen per type: aannames, versterken en verzwakken, drogredenen. Houd een foutenlijst bij per type.
3	Tempo	Maak volledige oefentests met een timer en bekijk vooral de vragen waar je tussen twee opties twijfelde.

Weet je nog niet welke test jij precies krijgt, gebruik dan de pagina vind de juiste test op onze hoofdsite om het juiste oefenmateriaal te kiezen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen kritisch redeneren en verbaal redeneren?

Verbaal redeneren gaat vooral over wat er in een tekst staat en wat daar wel of niet uit volgt. Kritisch redeneren gaat een stap verder: je beoordeelt de kwaliteit van een redenering, zoekt verborgen aannames en bepaalt welke informatie een argument sterker of zwakker maakt.

Hoe vind ik de aanname in een argument?

Zoek eerst de conclusie en daarna de premisse waarop die rust. Vraag je dan af wat er waar moet zijn om van de premisse bij de conclusie te komen. Dat ontbrekende stuk is de aanname. Controleer het door de aanname te ontkennen: valt de redenering dan om, dan heb je hem gevonden.

Wat is een drogreden?

Een drogreden is een redenering die overtuigend klinkt maar logisch niet klopt. Voorbeelden zijn de persoon aanvallen in plaats van het argument, een algemene conclusie trekken uit een paar gevallen en doen alsof er maar twee keuzes zijn terwijl er meer zijn.

Mag ik mijn eigen kennis gebruiken bij kritisch redeneren?

Alleen algemene kennis die iedereen deelt, zoals de betekenis van woorden. Voor feiten over het onderwerp gebruik je uitsluitend de informatie in de vraag. Wie eigen kennis toevoegt, kiest vaak een antwoord dat in het echt klopt maar niet uit de tekst volgt.

Hoe lang moet ik oefenen voor een test in kritisch redeneren?

Twee tot drie weken met korte dagelijkse sessies is voor veel kandidaten een werkbare termijn om de vraagtypen en valkuilen te leren herkennen. Begin zonder tijdsdruk en voeg pas een timer toe als je de redeneringen consequent goed ontleedt.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Kritisch redeneren vragen: aanpak en oefenvragen