Berenschot assessment: uitleg, verloop en oefenvragen

Berenschot kennen veel mensen als organisatieadviesbureau, maar het bureau neemt ook assessments af. Krijg je een uitnodiging voor een selectie- of ontwikkelassessment bij Berenschot, dan wil je weten wat er op je afkomt: welke tests, hoe lang, met wie praat je en wat gebeurt er met de uitslag. In dit artikel zet ik op een rij wat Berenschot zelf over zijn assessments publiceert, hoe een traject er voor jou uitziet en hoe je je gericht voorbereidt. Je maakt ook zeven eigen oefenvragen in de stijl van de capaciteitentests.

Wie is Berenschot?

Berenschot is een Nederlands adviesbureau met het hoofdkantoor in Utrecht. Binnen het onderdeel human capital biedt het bureau assessments aan, naast diensten als werving en selectie en skills- en talentmanagement. Berenschot schrijft te werken met wetenschappelijk onderbouwde assessments en meldt dat de tests voldoen aan de richtlijnen voor cultuurfairness van het Landelijk Bureau Racismebestrijding. De online tests zijn volgens Berenschot beoordeeld door de COTAN, de Nederlandse commissie die psychologische tests beoordeelt.

Berenschot werkt ook voor overheidsorganisaties. Een openbaar voorbeeld: Berenschot verzorgt een ontwikkelassessment voor leidinggevenden van de Belastingdienst, Toeslagen en Douane, en publiceert daar kandidateninformatie over. Verderop gebruik ik dat document om te laten zien hoe zo'n traject in de praktijk verloopt. Werk je niet bij de Belastingdienst, dan kan jouw programma afwijken; de grote lijnen zijn wel herkenbaar.

Welke soorten Berenschot assessments zijn er?

Berenschot onderscheidt op de eigen site vijf hoofdvormen:

  • Selectieassessment. Bedoeld om de juiste beslissing te nemen bij het aannemen of promoveren van medewerkers. Centraal staat de match met een functie of rol.
  • Ontwikkelassessment. Brengt kwaliteiten, ontwikkelpunten en ontwikkelbaarheid in kaart, met concrete handvatten voor groei.
  • Executive management assessment. Een uitgebreid onderzoek naar de mate waarin kandidaten passen bij het gewenste leiderschapsprofiel.
  • Loopbaanassessment. Voor medewerkers die een loopbaanstap overwegen en een onderbouwing zoeken.
  • Online assessment. Alleen online vragenlijsten en capaciteitentests, zonder interview, opdracht of simulatie, met een digitale rapportage.

Daarnaast noemt Berenschot het PRO-model, waarin persoon, rol, organisatie en context samen worden bekeken. Voor jou als kandidaat betekent dat: het gaat niet alleen om je testscores, maar om de vraag of jouw profiel past bij wat deze rol in deze organisatie vraagt.

Het selectieassessment

Volgens Berenschot ziet een selectieassessment er zo uit:

  1. Contact vooraf. De opdracht wordt met de opdrachtgever afgestemd en je wordt vooraf gebeld om je vragen te beantwoorden.
  2. Tests vooraf. Je maakt online een capaciteitentest om je werk- en denkniveau te bepalen, een persoonlijkheidsvragenlijst en een vragenlijst over drijfveren.
  3. De assessmentdag. Bij Berenschot of online. Je hebt een diepte-interview met een psycholoog over je interesses, drijfveren, sterke punten en valkuilen in relatie tot de functie. Daarnaast doe je praktijksimulaties waarin je gedrag, vaardigheden en leervermogen zichtbaar worden.
  4. Terugkoppeling. De psycholoog bespreekt de resultaten op de dag zelf met je. Het advies gaat dezelfde dag naar de opdrachtgever, mits jij daar toestemming voor geeft.
  5. Rapport. Het rapport bevat een persoonsbeschrijving, kwaliteiten, ontwikkelpunten en ontwikkeltips.

Volgens Berenschot worden de assessments uitgevoerd door gecertificeerde psychologen. Hoe lang de dag precies duurt, staat niet op de site; reken op een flink deel van de dag en kijk in je uitnodiging.

Het online assessment en de Talent Scan

Voor grotere groepen sollicitanten of als eerste stap gebruikt Berenschot online assessments. De site noemt drie varianten:

  • Online Talent Scan: capaciteiten, persoonlijkheid en drijfveren, plus inzicht in potentieel.
  • Online Personality Scan: persoonlijkheid en drijfveren.
  • Online Capacity Scan: snel inzicht in cognitieve capaciteiten ten opzichte van het gewenste werk- en denkniveau.

Na afloop krijgen jij en, met jouw toestemming, de opdrachtgever een digitale rapportage. Een vervolggesprek is optioneel.

Berenschot heeft een voorbeeldrapport van de Talent Scan online gezet (uit 2018, dus details kunnen inmiddels anders zijn). Daaruit blijkt dat die variant bestond uit drie capaciteitentests en een persoonlijkheidsvragenlijst. De cognitieve scores worden gerapporteerd op drie onderdelen:

  • Cijfermatig inzicht
  • Probleem-analytisch inzicht
  • Verbaal begrip

In het voorbeeld worden die scores vergeleken met een hbo-referentiegroep. Op basis van persoonlijkheid en drijfveren genereert het rapport competentiescores, zoals inlevingsvermogen, stressbestendigheid, overtuigingskracht en besluitvaardigheid, en een totale matchscore. Het rapport vermeldt dat de match niet alleen op een gemiddelde is gebaseerd: als te veel scores onder een bepaalde grens vallen, wordt automatisch een zwakke match weergegeven. Dat is een nuttig inzicht voor je voorbereiding: één heel zwak onderdeel kan zwaarder wegen dan je denkt.

Voorbeeld uit de praktijk: het ontwikkelassessment van de Belastingdienst

De kandidateninformatie die Berenschot voor de Belastingdienst publiceert, geeft een concreet beeld van een ontwikkeltraject:

  • Je krijgt toegang tot het online portaal B.A.S. (Berenschot Assessment Suite). Daar staan je vragenlijsten en tests klaar, met de mogelijkheid om de cognitieve capaciteitentests te oefenen.
  • Vooraf rond je onderdelen af die samen ongeveer drie uur kosten: je cv en 360-gradenfeedback uploaden, reflectievragen beantwoorden, vragenlijsten over persoonlijkheid en drijfveren invullen, capaciteitentests maken en een managementopdracht uitvoeren.
  • De assessmentdag verloopt via MS Teams met een psycholoog: een persoonlijk diepte-interview, één of twee simulaties (afhankelijk van de functieschaal) en een nagesprek over de resultaten.
  • Uiterlijk vijf werkdagen later staat je rapport in B.A.S. Je schrijft daarna zelf een reflectie, vult een persoonlijk ontwikkelplan in en beslist of je het rapport met je leidinggevende deelt.

Volgens het document zijn de assessmentadviseurs universitair opgeleide psychologen en lid van het NIP.

Je rechten rond het rapport

In het voorbeeldrapport van de Talent Scan staat dat Berenschot zich baseert op de gedragsregels voor bedrijfs- en organisatiepsychologen van het NIP, dat deelnemers aan online assessments voorinzage hebben in de bevindingen en dat Berenschot toestemming vraagt voordat de opdrachtgever het rapport krijgt. Het rapport heeft volgens dat document een geldigheid van twee jaar. Ook op de huidige site staat dat resultaten alleen met jouw toestemming worden gedeeld. Gebruik dat: lees je rapport kritisch en meld feitelijke onjuistheden.

Oefenvragen in de stijl van Berenschot

De volgende vragen heb ik zelf opgesteld. Ze sluiten aan bij de onderdelen cijfermatig inzicht, probleem-analytisch inzicht en verbaal begrip, aangevuld met twee rekenvragen, een woordbetekenis en een managementsituatie. Het zijn geen echte Berenschot-vragen.

Oefenvraag 1

Een gemeente heeft een jaarbudget van 2,4 miljoen euro voor jeugdzorg. In het eerste kwartaal is 680.000 euro uitgegeven. Als het uitgavenpatroon gelijk blijft, wat is dan het verwachte tekort of overschot aan het eind van het jaar?

  • A. Een overschot van 120.000 euro
  • B. Een tekort van 120.000 euro
  • C. Een tekort van 320.000 euro
  • D. Een tekort van 280.000 euro

Antwoord: C. Vier kwartalen van 680.000 euro is 2.720.000 euro. Dat is 2.720.000 − 2.400.000 = 320.000 euro meer dan het budget, dus een tekort van 320.000 euro. Je kunt het ook per kwartaal bekijken: het kwartaalbudget is 600.000 euro, je geeft er 80.000 euro per kwartaal te veel uit, en 4 × 80.000 = 320.000 euro.

Oefenvraag 2

Het aantal aanvragen bij een uitvoeringsorganisatie steeg van 48.000 naar 54.000. Met hoeveel procent nam het aantal aanvragen toe?

  • A. 11,1 procent
  • B. 12,0 procent
  • C. 12,5 procent
  • D. 6,0 procent

Antwoord: C. De toename is 6.000. Ten opzichte van de beginwaarde: 6.000 / 48.000 = 0,125, dus 12,5 procent. Optie A ontstaat als je deelt door de eindwaarde (6.000 / 54.000).

Oefenvraag 3

Welk getal hoort op de plaats van het vraagteken? 3, 7, 15, 31, ?

  • A. 47
  • B. 55
  • C. 62
  • D. 63

Antwoord: D. Elke stap is het vorige getal maal twee plus één: 3×2+1 = 7, 7×2+1 = 15, 15×2+1 = 31, 31×2+1 = 63. Je ziet het ook aan de verschillen: 4, 8, 16, dus het volgende verschil is 32.

Oefenvraag 4

Een figurenreeks bestaat uit een vierkant met een stip. Bij elke stap draait de stip een kwartslag met de klok mee langs de hoeken (linksboven, rechtsboven, rechtsonder, linksonder) en wisselt het vierkant van kleur tussen wit en grijs. Figuur 1 is een wit vierkant met de stip linksboven. Hoe ziet figuur 6 eruit?

  • A. Wit vierkant, stip rechtsboven
  • B. Grijs vierkant, stip rechtsboven
  • C. Grijs vierkant, stip linksboven
  • D. Wit vierkant, stip rechtsonder

Antwoord: B. De stip doorloopt een cyclus van vier. Figuur 5 heeft de stip weer linksboven, figuur 6 dus rechtsboven. De kleur wisselt elke stap: oneven figuren zijn wit, even figuren grijs. Figuur 6 is dus grijs met de stip rechtsboven.

Oefenvraag 5

Welk woord betekent het meest hetzelfde als evalueren?

  • A. Ontwikkelen
  • B. Beoordelen
  • C. Uitbreiden
  • D. Vastleggen

Antwoord: B. Evalueren is de waarde of het resultaat van iets beoordelen. De andere woorden hebben met een proces te maken, maar niet met waarderen.

Oefenvraag 6

Begroting staat tot uitgaven als planning staat tot ...

  • A. agenda
  • B. activiteiten
  • C. vergadering
  • D. deadline

Antwoord: B. Een begroting is een vooraf gemaakt plan voor uitgaven; een planning is een vooraf gemaakt plan voor activiteiten. Agenda en deadline hebben met planning te maken, maar niet via hetzelfde verband.

Oefenvraag 7

Je bent sinds kort teamleider. Op maandagochtend liggen er vier zaken: een klacht van een burger die vandaag een reactie verwacht, een verzoek van je directeur om voor vrijdag een notitie aan te leveren, een medewerker die vraagt om een gesprek over werkdruk, en een uitnodiging voor een informele netwerklunch. Wat doe je het best als eerste?

  • A. Je schrijft eerst de notitie voor je directeur, omdat die het belangrijkst is.
  • B. Je zorgt dat de klacht vandaag wordt beantwoord, plant op korte termijn het gesprek met de medewerker en reserveert tijd voor de notitie.
  • C. Je gaat naar de netwerklunch, want relaties zijn belangrijk in een nieuwe rol.
  • D. Je vraagt de medewerker de klacht af te handelen, zodat jij aan de notitie kunt werken.

Antwoord: B. De klacht heeft vandaag een deadline, de werkdruk van je medewerker vraagt snel aandacht en de notitie heeft tot vrijdag. B ordent op urgentie en belang tegelijk. D legt extra werk neer bij iemand die al over werkdruk klaagt. Dit is het soort afweging dat in een managementopdracht of postbakoefening terugkomt.

Strategie per onderdeel

Cijfermatig inzicht. In het voorbeeldrapport gaat dit onderdeel om getallenreeksen: het logische verband in een reeks cijfers ontdekken. Werk systematisch: kijk eerst naar de verschillen, dan naar vermenigvuldigingen, zoals in oefenvraag 3. Oefenvraag 1 en 2 zijn algemene rekenvragen met procenten en budgetten, als extra oefening in het werken met cijfers. Veel opgaven vind je bij numeriek redeneren oefenvragen.

Probleem-analytisch inzicht. In het voorbeeldrapport gaat het om figurenreeksen: een patroon ontdekken en logisch toepassen. Kijk bij figuren eerst naar positie, dan naar kleur en dan naar aantal, zoals in oefenvraag 4. De gids voor abstract redeneren behandelt de meest gebruikte regels.

Verbaal begrip. In het voorbeeldrapport bestaat dit onderdeel uit analogieën: je kiest twee woorden uit zes om een analogie te voltooien. Dat vraagt een brede woordenschat, maar ook discipline: formuleer eerst het verband in een zin, zoals in oefenvraag 6. Meer oefenmateriaal staat in de gids voor verbaal redeneren.

Diepte-interview. Verwacht vragen naar concrete situaties: wat deed je precies, waarom, en wat was het resultaat. Bereid vier of vijf voorbeelden voor en lees het artikel over het competentiegericht interview.

Simulaties. Bij een rollenspel helpt het om eerst te luisteren en samen te vatten voordat je met een oplossing komt. Bij een managementopdracht: maak keuzes zichtbaar en leg uit waarom.

Veelgemaakte fouten

  • De voorbereidende onderdelen onderschatten. Bij het Belastingdienst-traject kost het voorwerk ongeveer drie uur. Wie het op de laatste avond doet, levert slordige reflecties in.
  • Een ideaalprofiel invullen. De psycholoog bespreekt je vragenlijst met je. Antwoorden die niet bij je verhaal passen, vallen op.
  • Eén zwak testonderdeel laten liggen. Zoals het voorbeeldrapport laat zien, kan een lage score op één onderdeel de totale match drukken.
  • Je rechten niet kennen. Bij online assessments heb je voorinzage, en de opdrachtgever krijgt je resultaten alleen met jouw toestemming. Lees je rapport rustig door.

Voorbereidingsplan voor 1 à 2 weken

Week 1. Lees je uitnodiging en noteer welke onderdelen erin zitten. Maak per testtype een getimede oefenset en bepaal je zwakste onderdeel. Begin dagelijks een half uur aan dat onderdeel. Als je portaal een oefenmogelijkheid biedt, gebruik die.

Week 2. Maak volledige oefensets onder examenomstandigheden. Schrijf je voorbeelden voor het interview uit en oefen een rollenspel met iemand uit je omgeving. Rond het voorwerk in het portaal ruim op tijd af.

De dag zelf. Zorg bij een online assessment voor een goede verbinding, een rustige ruimte en een opgeladen laptop. Neem water en kladpapier mee als je op locatie bent.

Wil je de capaciteitentests breed oefenen, dan dekt het alle testen pakket de belangrijkste testtypen af.

Veelgestelde vragen

Wat houdt een Berenschot assessment in?

Berenschot biedt onder meer selectie-, ontwikkel-, loopbaan-, executive- en online assessments aan. Bij een regulier assessment maak je vooraf een capaciteitentest en vragenlijsten over persoonlijkheid en drijfveren, en volgt een dag met een diepte-interview met een psycholoog en praktijksimulaties. Een online assessment bestaat alleen uit tests en vragenlijsten met een digitale rapportage.

Welke capaciteitentests gebruikt Berenschot?

Berenschot noemt op de eigen site geen testnamen. In een voorbeeldrapport van de online Talent Scan worden drie capaciteitentests gerapporteerd: cijfermatig inzicht, probleem-analytisch inzicht en verbaal begrip, vergeleken met een referentiegroep op opleidingsniveau. Welke tests jij krijgt, kan per traject verschillen.

Is een Berenschot assessment online of op locatie?

Beide komen voor. Berenschot schrijft dat een selectieassessment bij Berenschot of online kan plaatsvinden. In de kandidateninformatie voor het ontwikkelassessment van de Belastingdienst staat bijvoorbeeld dat de assessmentdag via MS Teams verloopt.

Mag ik mijn Berenschot-rapport eerst inzien?

Berenschot schrijft dat het werkt volgens de gedragsregels van het Nederlands Instituut van Psychologen en dat deelnemers bij online assessments voorinzage hebben. Resultaten worden alleen met jouw toestemming met de opdrachtgever gedeeld. Vraag bij je uitnodiging na hoe dat in jouw traject is geregeld.

Hoe bereid je je voor op een Berenschot assessment?

Oefen de capaciteitentests getimed, vooral getallenreeksen, figurenreeksen en verbale analogieën. Bereid voor het interview concrete voorbeelden uit je werk voor en lees je in op de functie. Vul de persoonlijkheidsvragenlijst eerlijk en consistent in.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen