Cijferreeksen oefenen: regels, aanpak en oefenvragen

Moet je binnenkort een capaciteitentest maken en staat er een onderdeel cijferreeksen of getallenreeksen in? Dan krijg je rijen getallen te zien waarvan je het volgende getal moet bepalen. Dat klinkt eenvoudig, maar onder tijdsdruk loop je snel vast op een reeks waarvan je de regel net niet ziet. Het goede nieuws: het aantal soorten regels is beperkt. Wie ze kent en een vaste zoekvolgorde aanhoudt, wint veel tijd. In dit artikel bespreek ik alle gangbare regels met uitgewerkte voorbeelden, geef ik een stappenplan dat ik ook in trainingen gebruik, en kun je oefenen met acht zelfgemaakte opgaven inclusief uitleg.

Wat meet een cijferreekstest?

Een cijferreeks test geen schoolwiskunde. Je hoeft geen formules te kennen en de getallen blijven meestal overzichtelijk. Wat wel wordt gemeten, is hoe snel je een verband ontdekt in nieuwe informatie: inductief redeneren met getallen. Je ziet een paar voorbeelden van een regel en moet die regel zelf afleiden. Dat is dezelfde denkstap als bij figuurreeksen, alleen met getallen in plaats van vormen. Wil je ook die variant oefenen, kijk dan bij de figuurreeks-vragen.

Cijferreeksen worden vaak gecombineerd met andere numerieke onderdelen, zoals rekenen met tabellen en grafieken. Dat soort opgaven, waarbij je informatie uit een tekst of tabel moet halen, behandel ik apart in de numeriek redeneren oefenvragen. Dit artikel blijft bij reeksen.

De soorten regels, met voorbeelden

Rekenkundige reeksen: steeds hetzelfde verschil

De eenvoudigste reeks telt steeds hetzelfde getal op of trekt het af.

Voorbeeld: 4, 11, 18, 25, 32. Het verschil is steeds 7, dus het volgende getal is 39.

Dalende variant: 90, 82, 74, 66. Het verschil is steeds 8 omlaag, dus volgt 58.

Meetkundige reeksen: steeds dezelfde factor

Hier vermenigvuldig of deel je steeds met hetzelfde getal.

Voorbeeld: 5, 15, 45, 135. Elk getal is drie keer het vorige, dus volgt 405.

Dalende variant: 640, 320, 160, 80. Steeds gedeeld door 2, dus volgt 40.

Een handige vuistregel: groeit een reeks steeds sneller, dan zit er waarschijnlijk vermenigvuldiging of een macht in. Groeit hij gelijkmatig, dan is het eerder optellen.

Reeksen met oplopende verschillen

Bij veel reeksen is het verschil niet vast, maar volgt het zelf een patroon.

Voorbeeld: 3, 4, 6, 9, 13, 18. De verschillen zijn 1, 2, 3, 4, 5. Het volgende verschil is 6, dus volgt 24.

Een stap moeilijker: 2, 3, 7, 16, 32. De verschillen zijn 1, 4, 9, 16. Dat zijn kwadraten. Het volgende verschil is 25, dus volgt 57. Hier heb je dus twee lagen: de reeks zelf en de reeks van verschillen. Schrijf die verschillen altijd op; in je hoofd houd je ze onder druk slecht vast.

Kwadraten, derdemachten en priemgetallen

Sommige reeksen bestaan uit bekende getallen, eventueel met een kleine aanpassing.

  • Kwadraten: 1, 4, 9, 16, 25, 36.
  • Kwadraten min één: 0, 3, 8, 15, 24. Het volgende getal is 6 × 6 − 1 = 35.
  • Derdemachten: 1, 8, 27, 64, 125.
  • Priemgetallen: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23.

Het loont om de kwadraten tot en met 20 × 20 en de derdemachten tot en met 10 × 10 × 10 paraat te hebben. Dan herken je 144, 169 of 343 meteen. Voor snelle rekentrucs met dit soort getallen kun je de hoofdrekentechnieken voor tests doornemen.

Fibonacci-achtige reeksen

In de bekendste reeks van dit type is elk getal de som van de twee getallen ervoor: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34. Dit zijn de getallen van Fibonacci. In tests krijg je vaak een variant met andere startgetallen, zodat je de reeks niet uit je hoofd herkent.

Voorbeeld: 2, 5, 7, 12, 19, 31. Controleer: 2 + 5 = 7, 5 + 7 = 12, 7 + 12 = 19, 12 + 19 = 31. Het volgende getal is 19 + 31 = 50.

Je herkent een Fibonacci-achtige reeks aan twee signalen. De reeks groeit steeds iets sneller, maar niet zo snel als bij vermenigvuldigen. En als je de verschillen opschrijft (3, 2, 5, 7, 12), zie je de reeks zelf weer terugkomen, een stap verschoven.

Afwisselende regels

Soms wisselen twee bewerkingen elkaar af.

Voorbeeld: 3, 6, 4, 8, 6, 12. De bewerkingen zijn × 2, − 2, × 2, − 2, × 2. De volgende stap is − 2, dus volgt 10.

Je herkent dit aan een reeks die op en neer gaat, of die met horten en stoten groeit. Kijk bij een zigzaggende reeks dus niet naar het totaalbeeld, maar naar elke stap afzonderlijk.

Verweven reeksen: twee reeksen door elkaar

Een verweven reeks bestaat uit twee aparte reeksen die om en om staan. De getallen op de oneven plaatsen volgen de ene regel, die op de even plaatsen de andere.

Voorbeeld: 1, 30, 3, 25, 5, 20, 7. Op de oneven plaatsen staat 1, 3, 5, 7 (plus 2). Op de even plaatsen staat 30, 25, 20 (min 5). Het volgende getal staat op een even plaats, dus volgt 15.

Een signaal voor een verweven reeks: grote en kleine getallen wisselen elkaar af, of de verschillen tussen opeenvolgende getallen springen alle kanten op. Zet in dat geval de getallen op even en oneven plaatsen onder elkaar. Let op: bepaal daarna goed op welke plaats het gevraagde getal staat. Dat is een klassieke fout.

Reeksen met breuken

Breukenreeksen schrikken af, maar zijn vaak eenvoudiger dan ze lijken. Vaak volgen de teller en de noemer elk hun eigen regel.

Voorbeeld: 1/3, 2/5, 3/7, 4/9. De teller gaat 1, 2, 3, 4 (plus 1), de noemer gaat 3, 5, 7, 9 (plus 2). Het volgende getal is 5/11.

Twee aandachtspunten. Ten eerste worden breuken in een reeks vaak bewust niet vereenvoudigd, omdat de regel anders niet zichtbaar is. Zie je 6/8, schrijf het dan niet om naar 3/4. Ten tweede kan een geheel getal in een breukenreeks een vermomde breuk zijn: 1, 3/2, 2, 5/2 is hetzelfde als 2/2, 3/2, 4/2, 5/2. Het volgende getal is dan 6/2, oftewel 3. Wil je je rekenvaardigheid met breuken en decimalen opfrissen, lees dan het artikel over breuken en decimalen in aptitudetests.

Combinaties

In moeilijkere opgaven worden regels gecombineerd, bijvoorbeeld vermenigvuldigen en daarna optellen: 2, 5, 11, 23, 47. Elke stap is × 2 + 1. Het volgende getal is 95. Je herkent dit doordat de verschillen (3, 6, 12, 24) zelf een meetkundige reeks vormen.

Stappenplan: zo vind je de regel

Een vaste zoekvolgorde voorkomt dat je blijft staren. Dit is de volgorde die ik kandidaten aanraad:

  1. Kijk naar de richting en het tempo. Stijgt de reeks, daalt hij, of gaat hij op en neer? Gelijkmatige groei wijst op optellen, versnellende groei op vermenigvuldigen, machten of Fibonacci, en op en neer wijst op afwisselende of verweven reeksen.
  2. Schrijf de verschillen op. Zet ze klein onder of tussen de getallen. Een vast verschil of een duidelijk patroon in de verschillen lost een groot deel van de reeksen op.
  3. Probeer verhoudingen. Deel opeenvolgende getallen op elkaar als de verschillen niets opleveren en de reeks snel groeit.
  4. Zoek bekende getallen. Zijn het kwadraten, derdemachten of priemgetallen, eventueel plus of min een vast getal?
  5. Controleer de som van twee vorige getallen. Vooral als de verschillen op de reeks zelf lijken.
  6. Splits even en oneven plaatsen. Als niets anders werkt of de reeks zigzagt.
  7. Controleer je regel op de hele reeks. Een regel die op drie getallen klopt maar op het vierde niet, is niet de regel.

Geef jezelf een tijdslimiet per opgave. Als je na deze zeven stappen nog niets ziet, kies je een antwoord en ga je door. Bij veel tests levert elke opgave even veel op, dus een moeilijke reeks verdient niet meer tijd dan een makkelijke. Meer over het verdelen van je tijd lees je in het artikel over tijdsbeheer bij aptitude-tests.

Oefenvragen cijferreeksen

Deze acht opgaven heb ik zelf gemaakt. Ze lopen op in moeilijkheid. Probeer per opgave binnen een minuut tot een antwoord te komen en lees pas daarna de uitleg.

Oefenvraag 1

Welk getal volgt? 7, 12, 17, 22, 27, ...

A. 31 B. 32 C. 33 D. 34

Antwoord: B. Er komt steeds 5 bij. 27 + 5 = 32.

Oefenvraag 2

Welk getal volgt? 3, 6, 12, 24, 48, ...

A. 72 B. 94 C. 96 D. 100

Antwoord: C. Elk getal is twee keer het vorige. 48 × 2 = 96.

Oefenvraag 3

Welk getal volgt? 2, 5, 10, 17, 26, ...

A. 35 B. 36 C. 37 D. 39

Antwoord: C. De verschillen zijn 3, 5, 7, 9, dus het volgende verschil is 11: 26 + 11 = 37. Je kunt de reeks ook lezen als kwadraten plus één (1 + 1, 4 + 1, 9 + 1, 16 + 1, 25 + 1); het volgende getal is dan 36 + 1 = 37. Beide lezingen geven hetzelfde antwoord.

Oefenvraag 4

Welk getal volgt? 4, 5, 9, 14, 23, 37, ...

A. 51 B. 58 C. 60 D. 61

Antwoord: C. Elk getal is de som van de twee getallen ervoor: 4 + 5 = 9, 5 + 9 = 14, 9 + 14 = 23, 14 + 23 = 37. Het volgende getal is 23 + 37 = 60.

Oefenvraag 5

Welk getal volgt? 2, 20, 4, 17, 8, 14, 16, ...

A. 11 B. 12 C. 13 D. 32

Antwoord: A. Dit is een verweven reeks. Op de oneven plaatsen staat 2, 4, 8, 16 (steeds × 2). Op de even plaatsen staat 20, 17, 14 (steeds − 3). Het gevraagde getal staat op de achtste plaats, dus een even plaats: 14 − 3 = 11. Optie D is het volgende getal van de andere deelreeks.

Oefenvraag 6

Welk getal volgt? 5, 10, 7, 14, 11, 22, ...

A. 19 B. 20 C. 25 D. 44

Antwoord: A. De bewerkingen wisselen af: × 2, − 3, × 2, − 3, × 2. De volgende stap is − 3, dus 22 − 3 = 19.

Oefenvraag 7

Welke breuk volgt? 3/4, 6/7, 12/10, 24/13, ...

A. 30/16 B. 36/16 C. 48/15 D. 48/16

Antwoord: D. De teller verdubbelt steeds (3, 6, 12, 24, dus 48) en de noemer stijgt steeds met 3 (4, 7, 10, 13, dus 16). Het antwoord is 48/16. De breuken zijn bewust niet vereenvoudigd; 12/10 omschrijven naar 6/5 zou de regel onzichtbaar maken.

Oefenvraag 8

Welk getal volgt? 1, 2, 6, 15, 31, ...

A. 47 B. 52 C. 56 D. 63

Antwoord: C. De verschillen zijn 1, 4, 9, 16. Dat zijn de kwadraten van 1, 2, 3 en 4. Het volgende verschil is 5 × 5 = 25, dus 31 + 25 = 56.

Veelgemaakte fouten

  • Te snel een regel kiezen. Een regel die op de eerste drie getallen past, past niet automatisch op de rest. Controleer altijd de hele reeks.
  • Verschillen in je hoofd houden. Onder tijdsdruk vergis je je sneller dan je denkt. Schrijf ze op.
  • De positie vergeten bij verweven reeksen. Je vindt beide deelreeksen, maar rekent het volgende getal van de verkeerde deelreeks uit.
  • Breuken vereenvoudigen. Daarmee haal je juist de regel weg.
  • Blijven hangen. Eén lastige reeks kan je drie makkelijke vragen kosten. Kies een antwoord, markeer de vraag als dat kan, en ga verder.

Oefenplan voor één tot twee weken

Dag 1 tot 3: regels leren. Neem per dag twee of drie soorten regels uit dit artikel en maak er zelf voorbeelden van. Leer daarnaast de kwadraten tot 20 en de derdemachten tot 10.

Dag 4 tot 7: gemengd oefenen zonder tijdsdruk. Maak gemengde sets van tien tot vijftien reeksen. Gebruik bij elke reeks bewust het stappenplan, ook als je de regel al ziet. Zo wordt de volgorde een gewoonte.

Dag 8 tot 12: tempo. Maak getimede sets van tien reeksen met ongeveer een minuut per reeks, of het tempo dat in je uitnodiging staat. Houd een foutenlijst bij: welk soort regel miste je en waarom?

Dag 13 en 14: generale repetitie. Maak een volledige oefentest onder echte omstandigheden: rustige ruimte, telefoon weg, kladpapier erbij. Bespreek daarna elke fout na.

Wil je oefenen met reeksen en andere numerieke opgaven in een testomgeving met tijdslimiet, dan vind je die in de training numeriek redeneren. Twijfel je welk soort test je precies krijgt, gebruik dan de pagina vind de juiste test.

Veelgestelde vragen

Wat zijn cijferreeksen in een capaciteitentest?

Een cijferreeks is een rij getallen die volgens een vaste regel is opgebouwd. Jij moet die regel ontdekken en het volgende of ontbrekende getal kiezen. De opgaven meten vooral hoe snel en systematisch je verbanden tussen getallen herkent.

Welke regels komen het vaakst voor in cijferreeksen?

De basis bestaat uit optellen of aftrekken met een vast getal, vermenigvuldigen of delen, kwadraten en machten, reeksen waarin elk getal de som is van de twee vorige, verweven reeksen met twee regels door elkaar, en reeksen waarin de verschillen zelf weer een patroon vormen. Breuken zijn vaak een variant waarbij teller en noemer elk een eigen regel volgen.

Hoe vind je snel de regel in een cijferreeks?

Werk altijd in dezelfde volgorde. Bekijk eerst of de getallen stijgen of dalen en hoe snel. Schrijf dan de verschillen tussen opeenvolgende getallen op. Levert dat niets op, kijk dan naar verhoudingen, naar kwadraten, naar de som van twee vorige getallen en naar de getallen op even en oneven plaatsen apart.

Mag je een rekenmachine gebruiken bij cijferreeksen?

Dat verschilt per test en staat in de instructie. Bij veel cijferreeksen heb je hem ook niet nodig, omdat de getallen klein blijven. Oefen daarom zonder rekenmachine en met kladpapier, zodat je in beide situaties goed voorbereid bent.

Hoe lang moet je oefenen voor een cijferreekstest?

Voor veel kandidaten is één tot twee weken met korte, dagelijkse sessies een goede basis om de gangbare regels te herkennen en op tempo te komen. Belangrijker dan de duur is dat je je fouten nabespreekt en bijhoudt welke soorten regels je lastig vindt.

Over de auteur

Ingmar van Maurik is specialist in test- en sollicitatievoorbereiding en helpt kandidaten beter te presteren in selectieprocedures.

Bronnen